Λαππετόγυπας ή Γύπας ο τραχηλιώτης (Torgos tracheliotos)
Ο Λαππετόγυπας (διεθνώς Lappet-faced Vulture) είναι ένα από τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα αρπακτικά πουλιά στον κόσμο. Το όνομά του (tracheliotos) προέρχεται από τις χαρακτηριστικές πτυχώσεις του δέρματος (lappets) στο γυμνό του κεφάλι και τον λαιμό.
Είναι ο μεγαλύτερος και πιο ισχυρός γύπας της Αφρικής, με άνοιγμα φτερών που μπορεί να φτάσει τα 2,9 μέτρα. Λόγω του τεράστιου και εξαιρετικά δυνατού ράμφους του, είναι το μόνο είδος που μπορεί να σκίσει το σκληρό δέρμα των μεγάλων θηλαστικών (όπως ελεφάντων ή ρινόκερων), ανοίγοντας τον δρόμο και για τους μικρότερους γύπες.
Οικογένεια: Ανήκει στην οικογένεια των Αρπακτικών/Αετιδών (Accipitridae) και αποτελεί το μοναδικό είδος που ταξινομείται στο γένος Torgos.
Μορφολογικά Χαρακτηριστικά
Μέγεθος: Είναι ένας γιγάντιος γύπας, με μήκος σώματος 95-115 εκατοστά και άνοιγμα πτερύγων που κυμαίνεται από 2,5 έως 2,9 μέτρα. Το βάρος του μπορεί να φτάσει τα 6,5-9 κιλά.Κεφάλι: Το κεφάλι και ο λαιμός είναι γυμνά από φτερά, με έντονο ροζ ή κοκκινωπό χρώμα. Οι δερμάτινες πτυχώσεις στα πλάγια του προσώπου είναι το πιο αναγνωρίσιμο χαρακτηριστικό του.
Ράμφος: Διαθέτει ένα εξαιρετικά ογκώδες και ισχυρό ράμφος, ίσως το ισχυρότερο από όλους τους γύπες, το οποίο του επιτρέπει να σκίζει σκληρά δέρματα και τένοντες που άλλα πουλιά δεν μπορούν να διαπεράσουν.
Φτέρωμα: Το σώμα του είναι κυρίως σκούρο καφέ ή μαύρο, με λευκές λωρίδες στους μηρούς και ανοιχτόχρωμο "περιλαίμιο" στη βάση του λαιμού.
Βιότοπος και Εξάπλωση
Περιοχές: Απαντάται κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική, αλλά υπάρχουν απομονωμένοι πληθυσμοί στην Αραβική Χερσόνησο (Σαουδική Αραβία, Ομάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) και στο Ισραήλ.Ενδιαίτημα: Προτιμά ξηρές περιοχές, όπως σαβάνες με αραιά δέντρα, ημιερήμους και ανοιχτές πεδιάδες. Αποφεύγει τα πυκνά δάση.
Συμπεριφορά και Διατροφή
Κυριαρχία: Στις θέσεις τροφοδοσίας (πτώματα), ο Λαππετόγυπας είναι συνήθως το κυρίαρχο είδος. Λόγω του μεγέθους και της επιθετικότητάς του, τα άλλα είδη γυπών συχνά παραμερίζουν για να τον αφήσουν να φάει πρώτος.Διατροφή: Τρέφεται κυρίως με πτώματα μεγάλων θηλαστικών. Η ικανότητά του να σκίζει το δέρμα είναι ζωτικής σημασίας για το οικοσύστημα, καθώς "ανοίγει" το δρόμο για τους μικρότερους γύπες. Επίσης, μπορεί να κυνηγήσει ενεργά μικρά θηλαστικά, ερπετά ή να κλέψει τροφή από άλλα αρπακτικά (κλεπτοπαρασιτισμός).
Κοινωνικότητα: Σε αντίθεση με άλλους γύπες, είναι λιγότερο κοινωνικός και συχνά παρατηρείται μόνος του ή σε ζευγάρια.
Αναπαραγωγή
Φωλιά: Κατασκευάζει τεράστιες φωλιές από κλαδιά στην κορυφή ακακιών ή άλλων αγκαθωτών δέντρων. Μια φωλιά μπορεί να χρησιμοποιείται για πολλά χρόνια και να φτάσει σε διάμετρο τα 2 μέτρα.Αυγά: Γεννά συνήθως μόνο 1 αυγό, το οποίο επωάζουν και οι δύο γονείς για περίπου 7-8 εβδομάδες. Ο νεοσσός παραμένει στη φωλιά για 4 περίπου μήνες.
Ο Λαππετόγυπας στην Ευρώπη και την Ελλάδα
Στην Ευρώπη, το είδος είναι εξαιρετικά σπάνιο.Ελλάδα: Θεωρείται τυχαίος επισκέπτης. Υπάρχουν ελάχιστες ιστορικές αναφορές και πολύ σπάνιες παρατηρήσεις ατόμων που πιθανώς προέρχονται από τους πληθυσμούς της Μέσης Ανατολής. Δεν αναπαράγεται στη χώρα μας.
Καθεστώς Προστασίας και Απειλές
Το είδος κατατάσσεται παγκοσμίως ως Κινδυνεύον (Endangered) από την IUCN. Οι κύριοι κίνδυνοι περιλαμβάνουν:Δηλητηριάσεις: Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων (συχνά από κτηνοτρόφους για τον έλεγχο σαρκοφάγων) είναι η κυριότερη αιτία μείωσης του πληθυσμού.
Απώλεια Ενδιαιτήματος: Η μετατροπή των φυσικών εκτάσεων σε καλλιέργειες και η υλοτομία των δέντρων όπου φωλιάζει.
Όχληση: Η ανθρώπινη παρουσία κοντά στις θέσεις φωλεοποίησης μπορεί να οδηγήσει σε εγκατάλειψη της φωλιάς.
Γύπας ο τραχηλιώτης: Η ακριβής ελληνοποίηση της επιστημονικής του ονομασίας. Είναι ενδιαφέρον ότι το επιστημονικό του όνομα έχει εξ ολοκλήρου ελληνική ετυμολογία: Torgos προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη τόργος (που σήμαινε γύπας ή μεγάλο αρπακτικό), ενώ το tracheliotos προέρχεται από τη λέξη τραχηλιά / τράχηλος (λαιμός), περιγράφοντας τις χαρακτηριστικές πτυχές του δέρματος στον λαιμό του.
