Ορνιθοπανίδα: Καλημάνες

Καλημάνες, οπλόπτερος, βανέλος (Vanellus)
Γένος Παρυδάτιων πουλιών με σχετικά μακριά πόδια, που ανήκουν στην οικογένεια Χαραδριίδες (Charadriidae).
Είναι μεσαίου μεγέθους παρυδάτια πουλιά που ανήκουν στην ευρύτερη οικογένεια των χαραδριών. Είναι γνωστά για το θορυβώδες κάλεσμά τους, την επιθετική υπεράσπιση της φωλιάς τους και τις εντυπωσιακές πτητικές τους ικανότητες. Στην Ελλάδα, το πιο γνωστό είδος είναι η κοινή Καλημάνα (Vanellus vanellus), αλλά και ο εντυπωσιακός Ακανθοπετεινός (Vanellus spinosus). Είναι πολύ θορυβώδη πουλιά, ζούν δίπλα σε λίμνες ποτάμια, ή σε άλλους υδροβιότοπους.
Είναι γνωστά στη χώρα μας με την κοινή ονομασία καλημάνα. Ένα από τα πλέον απειλούμενα είδη στο γένος είναι το Sociable Lapwing, (Vanellus gregarius), εκ των οποίων πιθανώς να υπάρχουν μόνο 200 ζευγάρια αναπαραγωγής. Το ποιό γνωστό είδος στην Ελλάδα είναι η Καλημάνα (Vanellus vanellus).

Γενικά Χαρακτηριστικά

Μορφολογία: Διαθέτουν σχετικά μακριά πόδια, στρογγυλεμένες φτερούγες και συχνά φέρουν "λοφία" ή σαρκώδη εξαρτήματα (σκουλαρίκια) στο πρόσωπο. Πολλά είδη έχουν μια σκληρή ακίδα στην κλείδωση της φτερούγας (spur), στην οποία οφείλουν το όνομα "Οπλόπτερος".
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά θαρραλέα πουλιά. Κατά την αναπαραγωγή, δεν διστάζουν να επιτεθούν σε αρπακτικά ή ακόμα και σε ανθρώπους που πλησιάζουν τη φωλιά τους.
Διατροφή: Τρέφονται κυρίως με έντομα, σκουλήκια και άλλα ασπόνδυλα, τα οποία εντοπίζουν στο έδαφος με την όραση.

Βιότοπος

Αν και ανήκουν στα παρυδάτια, πολλά είδη του γένους Vanellus (όπως η Crowned Lapwing) έχουν προσαρμοστεί σε στεγνά λιβάδια, σαβάνες ακόμα και αεροδρόμια. Τα είδη που φέρουν "σκουλαρίκια" (wattles) είναι συνήθως κάτοικοι θερμότερων κλιμάτων.

Κατηγορία: Υδρόβια & Παρυδάτια | Χαραδριίδες (Charadriidae)

Κατάλογος των ειδών στην ταξινομική σειρά:
Καλημάνα, Northern Lapwing, (Vanellus vanellus)
Η Καλημάνα είναι ένα όμορφο και χαριτωμένο, παρυδάτιο πουλί στο μέγεθος του περιστεριού. Έχει μακρύ, χαρακτηριστικό λοφίο...

Αγκαθοκαλημάνα, Spur-winged Lapwing, (Vanellus spinosus)
Η Αγκαθοκαλημάνα είνα είδος χαραδριού με μήκος που φτάνει τα 27 εκ. Προτιμά να ζει στα ανοικτά εδάφη και στα έλη, ιδιαίτερα στα αλμυρά...

Long-toed Lapwing, (Vanellus crassirostris)
Είναι ένα είδος παρυδάτιου πουλιού που ανήκει στην οικογένεια Χαραδριόμορφα (Charadriidae). Ζεί στην Αγκόλα, Μποτσουάνα, Μπουρούντι...

Blacksmith Lapwing, (Vanellus armatus)
Η περιοχή διαμονής είναι η Νότια Αφρική (Ναμίμπια, Νότια Αφρική, Μποτσουάνα, η Ζιμπάμπουε, η Μοζαμβίκη η Τανζανία και η Κένυα)...

River Lapwing, (Vanellus duvaucelii)
Τόπος διαμονής η νοτιοανατολική Ασία, από την βορειοανατολική Ινδία μέχρι την Καμπότζη, την Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ. Τα δύο φύλα...

Black-headed Lapwing, (Vanellus tectus)
Τόπος διαμονής σε ολόκληρη την υποσαχάρια Αφρική από τη Σενεγάλη μέχρι την Αιθιοπία, με εποχιακές μετακινήσεις ανάλογα με τις βροχοπτώσεις....

◾Yellow-wattled Lapwing (Vanellus malabaricus)

🔸Εμφάνιση: Χαρακτηρίζεται από τα έντονα κίτρινα σαρκώδη εξαρτήματα (wattles) μπροστά από τα μάτια. Έχει αμμώδες καφέ χρώμα και μαύρο "σκουφί".
🔸Εξάπλωση: Ινδική υποήπειρος. Προτιμά ξηρές, ανοιχτές εκτάσεις παρά υγρότοπους.

◾White-headed Lapwing (Vanellus albiceps)

🔸Εμφάνιση: Εντυπωσιακό είδος με λευκό κεφάλι και πολύ μακριά, κρεμαστά κίτρινα εξαρτήματα στο πρόσωπο.
🔸Εξάπλωση: Αφρική (κοντά σε μεγάλα ποτάμια). Είναι γνωστό για την επιθετικότητά του απέναντι σε κροκόδειλους που πλησιάζουν τη φωλιά του.

◾Senegal Lapwing (Vanellus lugubris)

🔸Εμφάνιση: Μικρότερη και πιο κομψή καλημάνα με γκρίζο-καφέ στήθος και λευκό μέτωπο.
🔸Εξάπλωση: Δυτική και Ανατολική Αφρική. Συχνάζει σε λιβάδια και πρόσφατα καμένες εκτάσεις.

◾(Greater) Black-winged Lapwing (Vanellus melanopterus)

🔸Εμφάνιση: Μοιάζει με την Senegal Lapwing αλλά είναι μεγαλύτερη, με χαρακτηριστική λευκή λωρίδα στις μαύρες φτερούγες που φαίνεται έντονα κατά την πτήση.
🔸Εξάπλωση: Υψίπεδα της Ανατολικής και Νότιας Αφρικής.

◾Crowned Lapwing (Vanellus coronatus)

🔸Εμφάνιση: Αναγνωρίζεται αμέσως από το μαύρο κεφάλι με τον λευκό "δακτύλιο" που μοιάζει με στέμμα. Έχει κόκκινα πόδια και ράμφος.
🔸Εξάπλωση: Ανοιχτές εκτάσεις της Ανατολικής και Νότιας Αφρικής.

◾African Wattled Lapwing (Vanellus senegallus)

🔸Εμφάνιση: Μεγαλόσωμη καλημάνα με εντυπωσιακά κίτρινα και κόκκινα εξαρτήματα στο πρόσωπο και έντονες ραβδώσεις στον λαιμό.
🔸Εξάπλωση: Υποσαχάρια Αφρική. Συχνάζει σχεδόν πάντα κοντά σε νερό.

◾Spot-breasted Lapwing (Vanellus melanocephalus):

Ενδημικό των υψιπέδων της Αιθιοπίας, με χαρακτηριστικές μαύρες κηλίδες στο στήθος.

◾Grey-headed Lapwing (Vanellus cinereus)

🔸Εμφάνιση: Γκρίζο κεφάλι και λαιμός, με μαύρη λωρίδα στο στήθος και κίτρινο ράμφος με μαύρη άκρη.
🔸Εξάπλωση: Ανατολική Ασία (Κίνα, Ιαπωνία).

◾Red-wattled Lapwing (Vanellus indicus)

🔸Εμφάνιση: Εμβληματικό είδος της Ασίας με κόκκινα "σκουλαρίκια" μπροστά από τα μάτια και μαύρο κεφάλι-στήθος. Το κάλεσμά του ακούγεται σαν να λέει "Did-he-do-it?".
🔸Εξάπλωση: Από το Ιράκ μέχρι τη Νοτιοανατολική Ασία.

◾Banded Lapwing (Vanellus tricolor)

🔸Εμφάνιση: Μικρότερη, με μαύρο κεφάλι, λευκή λωρίδα πίσω από το μάτι και μια χαρακτηριστική μαύρη "ζώνη" σε σχήμα V στο στήθος.

◾Masked Lapwing (Vanellus miles)

🔸Εμφάνιση: Ίσως η πιο εντυπωσιακή καλημάνα. Διαθέτει τεράστια κίτρινα σαρκώδη εξαρτήματα που καλύπτουν όλο το πρόσωπο σαν μάσκα και αιχμηρές ακίδες (spurs) στις φτερούγες.
🔸Εξάπλωση: Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία.

◾Αγελοκαλημάνα (Sociable Lapwing, Vanellus gregarius)

🔸Κατάσταση: Κρίσιμα Κινδυνεύον (Critically Endangered).
🔸Εμφάνιση: Κομψή καλημάνα με γκρι-καφέ χρώμα, μαύρο "σκουφί" και χαρακτηριστικό λευκό φρύδι. Η κοιλιά της γίνεται μαύρη και καστανή κατά την αναπαραγωγή.
🔸Βιότοπος: Αναπαράγεται στις στέπες του Καζακστάν και της Ρωσίας. Στην Ελλάδα εμφανίζεται ως εξαιρετικά σπάνιος διερχόμενος μετανάστης.

◾Λεύκουρη Καλημάνα (White-tailed Lapwing, Vanellus leucurus)

🔸Εμφάνιση: Ξεχωρίζει από τα πολύ μακριά κίτρινα πόδια της και την κάτασπρη ουρά της. Έχει μια απαλή καφετί απόχρωση στο σώμα.
🔸Βιότοπος: Αναπαράγεται σε υγρότοπους της Κεντρικής Ασίας και της Μέσης Ανατολής. Στην Ελλάδα είναι σπάνιος επισκέπτης, κυρίως την άνοιξη.

◾Pied Lapwing (Vanellus cayanus)

🔸Εμφάνιση: Μικρή και ασπρόμαυρη, μοιάζει περισσότερο με χαραδριό. Έχει ένα πολύ κομψό σχέδιο με μαύρες λωρίδες στο στήθος και την πλάτη.
🔸Εξάπλωση: Κατά μήκος των ποταμών της τροπικής Νότιας Αμερικής.

◾Southern Lapwing (Vanellus chilensis)

🔸Εμφάνιση: Η πιο κοινή καλημάνα της Νότιας Αμερικής. Έχει εντυπωσιακό λοφίο, μεταλλικές πράσινες ανταύγειες στις φτερούγες και κόκκινες ακίδες.
🔸Εξάπλωση: Σε όλη τη Νότια Αμερική. Είναι εθνικό σύμβουλο της Ουρουγουάης.

◾Andean Lapwing (Vanellus resplendens)

🔸Εμφάνιση: Προσαρμοσμένη στα μεγάλα υψόμετρα, με γκρι-μπλε κεφάλι και έντονο κοκκινωπό ράμφος.
🔸Εξάπλωση: Στα υψίπεδα των Άνδεων (πάνω από 3.000 μέτρα).