Φιλεπιττίδες (Philepittidae) 
Οικογένεια στρουθιόμορφων πουλιών, που αποτελείται από δύο ξεχωριστά γένη, το Philepitta και το Neodrepanis, ενδημικά στη Μαδαγασκάρη.
Είναι μικρά πουλιά με φυλετικό διμορφισμό στο χρωματισμό του φτερώματος και έντονα χρωματισμένο δέρμα γύρω από τα μάτια των αρσενικών. Ίσως το πιο μοναδικό χαρακτηριστικό αυτών των πτηνών είναι το έντονο μπλε, κίτρινο και πράσινο χρώμα (wattles) του γυμνού δέρματος του προσώπου γύρω από την περιοχή των ματιών, που είναι πιο εμφανή στα αρσενικά κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου, παίρνουν το χρώμα τους από συστοιχίες ινών κολλαγόνου.
Εκτενή έρευνα έχει δείξει ότι τα φωτεινά χρώματα, παράγονται από φως που αντανακλάται από τις ευθυγραμμίσεις ινών κολλαγόνου. Αυτή η μορφή δομικού χρωματισμού είναι μοναδική στο ζωικό βασίλειο.
Παλιότερα πιστεύονταν ότι είχαν σχέση με τις πιττίδες (Pittidae), εξ ου και το επιστημονικό όνομα της οικογένειας, αλλά μια μελέτη του 1993 έδειξε ότι στην πραγματικότητα είναι μόνο μια υποοικογένεια των ευρυλαιμίδων (Eurylaimidae).
Οι Φιλεπιττίδες είναι μικρόσωμα πτηνά με μήκος σώματος από 9 έως 165 εκατοστά. Παρουσιάζουν ακραίο φυλετικό διμορφισμό, ειδικά κατά την αναπαραγωγική περίοδο:
Τα Σαρκώδη Λοβία (Wattles): Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των αρσενικών κατά την περίοδο του ζευγαρώματος είναι τα μεγάλα, σαρκώδη εξογκώματα (λοβία) που αναπτύσσουν πάνω και γύρω από τα μάτια τους. Αυτά τα εξογκώματα έχουν απίστευτα, λαμπερά «φωσφορίζοντα» χρώματα (έντονο τυρκουάζ, πράσινο, γαλάζιο ή κίτρινο), τα οποία δεν οφείλονται σε χρωστικές ουσίες, αλλά στη δομή των ινών κολλαγόνου που αντανακλούν το φως με μοναδικό τρόπο.
Βελούδινο Φτέρωμα: Τα αρσενικά του γένους Philepitta έχουν βαθύ, βελούδινο μαύρο ή κίτρινο-πράσινο φτέρωμα.
Δρεπανοειδές Ράμφος: Τα μέλη του γένους Neodrepanis (Sunbird-asities) έχουν αναπτύξει ένα εξαιρετικά μακρύ, λεπτό και έντονα κυρτό ράμφος, το οποίο μοιάζει με αυτό των Sunbirds ή των Κολιμπρί, ειδικά προσαρμοσμένο για τη συλλογή νέκταρος.
Τα Θηλυκά: Είναι εξαιρετικά διακριτικά, με λαδί, καφετί και υπόλευκο φτέρωμα που τους προσφέρει το τέλειο καμουφλάζ μέσα στη δασική βλάστηση.
Η οικογένεια των Φιλεπιττιδών, Ασίτες (Philepittidae - Asities) περιλαμβάνει τέσσερα μικροσκοπικά, εντυπωσιακά πουλιά.
Τα είδη του γένους Philepitta είναι μικρά, παχουλά, πουλιά με κοντή ουρά που έχουν κιτρινοπράσινο ή μαύρο σώμα και μαύρο κεφάλι και, γυμνό δέρμα γύρω από τα μάτια. Το ράμφος είναι κοντό με ελαφριά κλίση πρός τα κάτω. Τρέφονται με φρούτα και χτίζουν τη φωλιά τους αιωρούμενη από ένα κλαδί.
Βιότοπος: Υγρά τροπικά δάση της ανατολικής Μαδαγασκάρης, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 1.500 μέτρα υψόμετρο.
Βιότοπος: Ξηρά φυλλοβόλα δάση της δυτικής και βορειοδυτικής Μαδαγασκάρης (πολύ πιο περιορισμένο είδος).
Τα είδη του γένους Neodrepanis είναι μικρά, μπλε και κίτρινα, με γυμνό δέρμα γύρω από τα μάτια, και με ένα μακρύ, λεπτό, δρεπανοειδές ράμφος. Τρέφονται με νέκταρ και έντομα. Το μακρύ τους ράμφος τους επιτρέπει να εισχωρούν σε διάφορα λουλούδια, και να παίρνουν νέκταρ με τη βοήθεια της μακριάς και κολλώδης γλώσσας τους, η άκρη της οποίας μοιάζει με βούρτσα, αλλά και να συλλαμβάνουν τα έντομα. Η γύρη μπορεί επίσης να είναι ένα σημαντικό είδος διατροφής.
Βιότοπος: Ώριμα τροπικά δάση της ανατολικής ζώνης.
Βιότοπος: Περιορίζεται αυστηρά στα ορεινά τροπικά δάση μεγάλου υψομέτρου (πάνω από τα 1.200 μέτρα) της κεντρικής και ανατολικής Μαδαγασκάρης.
Γεννάνε από δύο έως τρία αυγά, δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την περίοδο επώασης. Για τα περισσότερα είδη που έχουν παρατηρηθεί, το θηλυκό επωάζει και μεγαλώνει τους νεοσσούς.
Απώλεια Βιοτόπων: Η κύρια απειλή για όλα τα είδη είναι ο κατακερματισμός και η καταστροφή των παρθένων δασών λόγω της παραδοσιακής γεωργίας της «καύσης» (tavy), της παράνομης υλοτομίας πολύτιμων ξύλων (όπως ο παλίσανδρος) και της παραγωγής ξυλάνθρακα.
Ειδική Απειλή για τα Ορεινά Είδη: Το Neodrepanis hypoxantha (Yellow-bellied Sunbird-Asity) θεωρούνταν για δεκαετίες εξαφανισμένο, καθώς δεν είχε παρατηρηθεί από το 1929 έως το 1993, οπότε και επανεντοπίστηκε. Λόγω της εξάρτησής του από τα ορεινά δάση μεγάλου υψομέτρου, είναι εξαιρετικά ευάλωτο στην κλιματική αλλαγή.
Για πολλά χρόνια, αυτά τα μικρά, ασυνήθιστα πουλιά ζούσαν σε μια απομακρυσμένη περιοχή που κατοικούνταν από λίγους ανθρώπους και ουσιαστικά παραβλέφθηκαν. Πιο πρόσφατα, η αυξανόμενη δημοτικότητα της παρατήρησης των πτηνών και του οικοτουρισμού έχει οδηγήσει σε αυξημένο ενδιαφέρον για αυτά τα είδη.
Κείμενο: Ζιάκας Ηλίας
Οικογένεια στρουθιόμορφων πουλιών, που αποτελείται από δύο ξεχωριστά γένη, το Philepitta και το Neodrepanis, ενδημικά στη Μαδαγασκάρη.
Είναι μικρά πουλιά με φυλετικό διμορφισμό στο χρωματισμό του φτερώματος και έντονα χρωματισμένο δέρμα γύρω από τα μάτια των αρσενικών. Ίσως το πιο μοναδικό χαρακτηριστικό αυτών των πτηνών είναι το έντονο μπλε, κίτρινο και πράσινο χρώμα (wattles) του γυμνού δέρματος του προσώπου γύρω από την περιοχή των ματιών, που είναι πιο εμφανή στα αρσενικά κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου, παίρνουν το χρώμα τους από συστοιχίες ινών κολλαγόνου.
Εκτενή έρευνα έχει δείξει ότι τα φωτεινά χρώματα, παράγονται από φως που αντανακλάται από τις ευθυγραμμίσεις ινών κολλαγόνου. Αυτή η μορφή δομικού χρωματισμού είναι μοναδική στο ζωικό βασίλειο.
Παλιότερα πιστεύονταν ότι είχαν σχέση με τις πιττίδες (Pittidae), εξ ου και το επιστημονικό όνομα της οικογένειας, αλλά μια μελέτη του 1993 έδειξε ότι στην πραγματικότητα είναι μόνο μια υποοικογένεια των ευρυλαιμίδων (Eurylaimidae).
Μορφολογία
Οι Φιλεπιττίδες είναι μικρόσωμα πτηνά με μήκος σώματος από 9 έως 165 εκατοστά. Παρουσιάζουν ακραίο φυλετικό διμορφισμό, ειδικά κατά την αναπαραγωγική περίοδο:
Τα Σαρκώδη Λοβία (Wattles): Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των αρσενικών κατά την περίοδο του ζευγαρώματος είναι τα μεγάλα, σαρκώδη εξογκώματα (λοβία) που αναπτύσσουν πάνω και γύρω από τα μάτια τους. Αυτά τα εξογκώματα έχουν απίστευτα, λαμπερά «φωσφορίζοντα» χρώματα (έντονο τυρκουάζ, πράσινο, γαλάζιο ή κίτρινο), τα οποία δεν οφείλονται σε χρωστικές ουσίες, αλλά στη δομή των ινών κολλαγόνου που αντανακλούν το φως με μοναδικό τρόπο.
Βελούδινο Φτέρωμα: Τα αρσενικά του γένους Philepitta έχουν βαθύ, βελούδινο μαύρο ή κίτρινο-πράσινο φτέρωμα.
Δρεπανοειδές Ράμφος: Τα μέλη του γένους Neodrepanis (Sunbird-asities) έχουν αναπτύξει ένα εξαιρετικά μακρύ, λεπτό και έντονα κυρτό ράμφος, το οποίο μοιάζει με αυτό των Sunbirds ή των Κολιμπρί, ειδικά προσαρμοσμένο για τη συλλογή νέκταρος.
Τα Θηλυκά: Είναι εξαιρετικά διακριτικά, με λαδί, καφετί και υπόλευκο φτέρωμα που τους προσφέρει το τέλειο καμουφλάζ μέσα στη δασική βλάστηση.
Η οικογένεια των Φιλεπιττιδών, Ασίτες (Philepittidae - Asities) περιλαμβάνει τέσσερα μικροσκοπικά, εντυπωσιακά πουλιά.
✨Philepitta
Τα είδη του γένους Philepitta είναι μικρά, παχουλά, πουλιά με κοντή ουρά που έχουν κιτρινοπράσινο ή μαύρο σώμα και μαύρο κεφάλι και, γυμνό δέρμα γύρω από τα μάτια. Το ράμφος είναι κοντό με ελαφριά κλίση πρός τα κάτω. Τρέφονται με φρούτα και χτίζουν τη φωλιά τους αιωρούμενη από ένα κλαδί.
🔸Velvet Asity (Philepitta castanea - Βελούδινη Ασίτα):
Χαρακτηριστικά: Μήκος 14-16.5 εκατοστά. Το αναπαραγόμενο αρσενικό είναι εντελώς κατάμαυρο με βελούδινη υφή, με έντονα πράσινα-τυρκουάζ λοβία πάνω από τα μάτια. Το θηλυκό είναι λαδί-πράσινο.Βιότοπος: Υγρά τροπικά δάση της ανατολικής Μαδαγασκάρης, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 1.500 μέτρα υψόμετρο.
🔸Schlegel's Asity (Philepitta schlegeli - Ασίτα του Σλέγκελ):
Χαρακτηριστικά: Μήκος 12.5-14 εκατοστά. Το αρσενικό έχει μαύρο κεφάλι, φωτεινό κίτρινο στήθος και κοιλιά, και εντυπωσιακά πολύχρωμα λοβία (μπλε, πράσινα και ροζ) γύρω από ολόκληρο το μάτι.Βιότοπος: Ξηρά φυλλοβόλα δάση της δυτικής και βορειοδυτικής Μαδαγασκάρης (πολύ πιο περιορισμένο είδος).
✨Neodrepanis
Τα είδη του γένους Neodrepanis είναι μικρά, μπλε και κίτρινα, με γυμνό δέρμα γύρω από τα μάτια, και με ένα μακρύ, λεπτό, δρεπανοειδές ράμφος. Τρέφονται με νέκταρ και έντομα. Το μακρύ τους ράμφος τους επιτρέπει να εισχωρούν σε διάφορα λουλούδια, και να παίρνουν νέκταρ με τη βοήθεια της μακριάς και κολλώδης γλώσσας τους, η άκρη της οποίας μοιάζει με βούρτσα, αλλά και να συλλαμβάνουν τα έντομα. Η γύρη μπορεί επίσης να είναι ένα σημαντικό είδος διατροφής.
🔸Common Sunbird-Asity (Neodrepanis coruscans - Κοινή Ασίτα-Sunbird):
Χαρακτηριστικά: Μικροσκοπικό πουλί (μήκος 9.5-10.5 εκατοστά) με πολύ μακρύ και κυρτό ράμφος. Το αρσενικό έχει μεταλλικό μπλε-μοβ πάνω μέρος, έντονα κίτρινο κάτω μέρος και ένα μεγάλο γαλάζιο-τυρκουάσ σαρκώδες λοβίο που καλύπτει το μισό του πρόσωπο.Βιότοπος: Ώριμα τροπικά δάση της ανατολικής ζώνης.
🔸Yellow-bellied Sunbird-Asity (Neodrepanis hypoxantha - Κιτρινόκοιλη Ασίτα-Sunbird):
Χαρακτηριστικά: Πανομοιότυπο σε μέγεθος με το προηγούμενο, αλλά το αρσενικό έχει ακόμη πιο φωτεινή κίτρινη κοιλιά και ελαφρώς διαφορετική κατανομή του μπλε-γαλάζιου λοβίου γύρω από το μάτι.Βιότοπος: Περιορίζεται αυστηρά στα ορεινά τροπικά δάση μεγάλου υψομέτρου (πάνω από τα 1.200 μέτρα) της κεντρικής και ανατολικής Μαδαγασκάρης.
Ενδιαίτημα
Και τα δύο γένη ζουν είτε μοναχικά, σε ζευγάρια ή σε μικρές ομάδες στην πυκνή βλάστηση των δασών, από την επιφάνεια της θάλασσας έως τα 1.800 μέτρα. Υπάρχουν δύο είδη σε κάθε γένος, που περιορίζονται αποκλειστικά στη Μαδαγασκάρη.Αναπαραγωγή
Οι περισσότερες παρατηρήσεις δείχνουν ότι οι φιλεπιττίδες είναι πολυγυνικά πουλιά. Όλα τα είδη χτίζουν κρεμαστές φωλιές που κρέμονται από τα χαμηλά κλαδιά των δέντρων. Οι φωλιές είναι χτισμένες από βρύα, ίνες φοίνικα, ξερά φύλλα και λεπτά κλαδάκια. Με βάση τις παρατηρήσεις, η κατασκευή της φωλιάς γίνεται μόνο από το θηλυκό και πλέκεται με μοναδικό τρόπο: κατασκευάζεται πρώτα μια ολοστρόγγυλη φωλιά και στη συνέχεια μόλις τελειώσει, το θηλυκό ανοίγει μια τρύπα από την πλευρά για να σχηματίσει την είσοδο.Γεννάνε από δύο έως τρία αυγά, δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την περίοδο επώασης. Για τα περισσότερα είδη που έχουν παρατηρηθεί, το θηλυκό επωάζει και μεγαλώνει τους νεοσσούς.
Κατάσταση Διατήρησης και Απειλές
Η Μαδαγασκάρη αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα «hotspots» βιοποικιλότητας παγκοσμίως, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει ακραίες περιβαλλοντικές πιέσεις.Απώλεια Βιοτόπων: Η κύρια απειλή για όλα τα είδη είναι ο κατακερματισμός και η καταστροφή των παρθένων δασών λόγω της παραδοσιακής γεωργίας της «καύσης» (tavy), της παράνομης υλοτομίας πολύτιμων ξύλων (όπως ο παλίσανδρος) και της παραγωγής ξυλάνθρακα.
Ειδική Απειλή για τα Ορεινά Είδη: Το Neodrepanis hypoxantha (Yellow-bellied Sunbird-Asity) θεωρούνταν για δεκαετίες εξαφανισμένο, καθώς δεν είχε παρατηρηθεί από το 1929 έως το 1993, οπότε και επανεντοπίστηκε. Λόγω της εξάρτησής του από τα ορεινά δάση μεγάλου υψομέτρου, είναι εξαιρετικά ευάλωτο στην κλιματική αλλαγή.
Σημασία για τους ανθρώπους
Τα πουλιά αυτά αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα σεξουαλικής επιλογής και εξελικτικής προσαρμογής στη νησιωτική απομόνωση.Για πολλά χρόνια, αυτά τα μικρά, ασυνήθιστα πουλιά ζούσαν σε μια απομακρυσμένη περιοχή που κατοικούνταν από λίγους ανθρώπους και ουσιαστικά παραβλέφθηκαν. Πιο πρόσφατα, η αυξανόμενη δημοτικότητα της παρατήρησης των πτηνών και του οικοτουρισμού έχει οδηγήσει σε αυξημένο ενδιαφέρον για αυτά τα είδη.
Κείμενο: Ζιάκας Ηλίας
