Ρινοτρυπόμορφα: Οι Ακούραστοι Ταξιδιώτες των Ανοιχτών ΘαλασσώνΤα Ρινοτρυπόμορφα (Procellariiformes) αποτελούν μια από τις πιο εξειδικευμένες τάξεις πτηνών παγκοσμίως. Είναι γνωστά και ως «σωληνόρρινα» λόγω της μοναδικής κατασκευής του ράμφους τους, και περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους στα ανοιχτά πελάγη, επιστρέφοντας στη στεριά σχεδόν αποκλειστικά για την αναπαραγωγή.
Μορφολογικά Χαρακτηριστικά και Προσαρμογές
Το κύριο χαρακτηριστικό που δίνει το όνομα στην τάξη είναι οι σωληνοειδείς ρώθωνες στο πάνω μέρος του ράμφους. Αυτοί εξυπηρετούν δύο κρίσιμες λειτουργίες:
🔸Όσφρηση: Διαθέτουν μια από τις πιο αναπτυγμένες αισθήσεις όσφρησης στα πτηνά, επιτρέποντάς τους να εντοπίζουν τροφή (πλαγκτόν, ψάρια) σε τεράστιες αποστάσεις στην άδεια επιφάνεια του ωκεανού.
🔸Αποβολή Άλατος: Μέσω ειδικών αδένων, αποβάλλουν το πλεονάζον αλάτι από το θαλασσινό νερό που καταπίνουν, επιτρέποντάς τους να επιβιώνουν χωρίς πρόσβαση σε γλυκό νερό.
Αναπαραγωγική Στρατηγική
Η αναπαραγωγή των Ρινοτρυπόμορφων είναι μια αργή και ευάλωτη διαδικασία:
🔸Πιστότητα: Είναι συνήθως μονογαμικά και επιστρέφουν κάθε χρόνο στην ίδια ακριβώς φωλιά.
🔸Ωοτοκία: Γεννούν μόνο ένα αβγό ανά έτος. Αν το αβγό χαθεί, δεν γεννούν δεύτερο την ίδια περίοδο.
🔸Επώαση & Ανατροφή: Η επώαση διαρκεί πολύ (50-60 ημέρες) και οι γονείς εναλλάσσονται στη φροντίδα. Οι νεοσσοί αναπτύσσονται αργά και συγκεντρώνουν μεγάλα αποθέματα λίπους πριν πετάξουν.
Φωλεοποίηση: Πολλά είδη (όπως ο Μύχος και ο Υδροβάτης) φωλιάζουν σε τρύπες στο έδαφος ή σε σχισμές βράχων και είναι ενεργά στη στεριά μόνο τη νύχτα για να αποφύγουν τους θηρευτές.
Τα Ρινοτρυπόμορφα στην Ελλάδα
Στις ελληνικές θάλασσες συναντάμε τρία κύρια είδη, τα οποία αποτελούν σημαντικούς δείκτες της υγείας του θαλάσσιου οικοσυστήματος:
1. Αρτέμης (Calonectris diomedea)
Είναι το μεγαλύτερο από τα δύο «κοινά» είδη μας. Με άνοιγμα πτερύγων που φτάνει τα 125 εκατοστά, ο Αρτέμης είναι ένας δεξιοτέχνης της δυναμικής ανεμοπορίας, εκμεταλλευόμενος τα ρεύματα του αέρα πάνω από τα κύματα για να διανύει χιλιάδες χιλιόμετρα με ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας.
2. Μύχος (Puffinus yelkouan)
Μικρότερος και πιο σκουρόχρωμος, ο Μύχος είναι ενδημικό είδος της Μεσογείου (και της Μαύρης Θάλασσας). Χαρακτηρίζεται από το γρήγορο πέταγμά του πολύ κοντά στην επιφάνεια του νερού. Η Ελλάδα φιλοξενεί σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού του.
3. Υδροβάτης (Hydrobates pelagicus)
Το μικρότερο μέλος της οικογένειας, με μέγεθος σπουργιτιού, που συχνά μοιάζει να «περπατά» πάνω στο νερό ενώ τρέφεται.
Σημαντικές Τοποθεσίες στην Ελλάδα
Η Ελλάδα φιλοξενεί μερικές από τις σημαντικότερες αποικίες στη Μεσόγειο:
🔸Στροφάδες Νήσοι: Φιλοξενούν τη μεγαλύτερη αποικία Αρτέμη στην Ελλάδα.
🔸Κρητικό Πέλαγος & Νησίδες Δωδεκανήσου: Σημαντικοί χώροι αναπαραγωγής για τον Μύχο.
🔸Γυάρος: Πρόσφατα ανακαλύφθηκε μια από τις μεγαλύτερες αποικίες Μύχου παγκοσμίως.
🔸Νησίδες Ιονίου & Αιγαίου: Διάσπαρτες αποικίες του μικροσκοπικού Υδροβάτη.
Σύνοψη Ειδών και Κυριότερα Γένη
Η τάξη των Ρινοτρυπόμορφων χωρίζεται σε τέσσερις κύριες οικογένειες:
🪶Α. Προκελαριίδες (Procellariidae) - Οι κατεξοχήν θαλασσοπόροι
🪶Γένος Calonectris: Περιλαμβάνει τον Αρτέμη (C. diomedea). Μεγάλο μέγεθος, αργό πέταγμα.
🪶Γένος Puffinus: Περιλαμβάνει τον Μύχο (P. yelkouan). Μικρότερο μέγεθος, πολύ γρήγορο πέταγμα κοντά στο νερό.
🪶Γένος Fulmarus: Τα Θυελλοπούλια. Μοιάζουν με γλάρους αλλά έχουν τη χαρακτηριστική σωληνωτή μύτη.
🪶Β. Υδροβατίδες (Hydrobatidae) - Οι μικροί της θάλασσας
Γένος Hydrobates: Περιλαμβάνει τον Υδροβάτη (H. pelagicus). Μέγεθος σπουργιτιού, μαύρο χρώμα με λευκό ουροπύγιο.
🪶Γ. Διομηδεΐδες (Diomedeidae) - Οι γίγαντες
Γένος Diomedea: Τα γνωστά Άλμπατρος. Διαθέτουν το μεγαλύτερο άνοιγμα πτερύγων στον κόσμο (έως 3,5 μέτρα). Δεν αναπαράγονται στην Ελλάδα.
🪶Δ. Πελεκανοϊδίδες (Pelecanoididae) - Οι δύτες
Μικρά πουλιά του Νοτίου Ημισφαιρίου που θυμίζουν άλκες και καταδύονται για την τροφή τους.
⚠️Κίνδυνοι και Προστασία
Τα Ρινοτρυπόμορφα είναι εξαιρετικά ευάλωτα είδη. Οι κυριότερες απειλές περιλαμβάνουν:
🔸Ξενικά είδη: Οι αρουραίοι και οι γάτες στις νησίδες αναπαραγωγής καταστρέφουν τις φωλιές (που βρίσκονται συνήθως σε τρύπες στο έδαφος).
🔸Παρεμπίπτουσα αλιεία: Πνίγονται συχνά σε παραγάδια.
🔸Φωτορύπανση: Οι νεοσσοί αποπροσανατολίζονται από τα φώτα των πλοίων και των παράκτιων οικισμών κατά την πρώτη τους έξοδο στη θάλασσα.
Η προστασία των ακατοίκητων νησίδων και η ορθή διαχείριση της αλιείας είναι απαραίτητα βήματα για τη διασφάλιση της επιβίωσης αυτών των «αρχιτεκτόνων» του Αιγαίου και του Ιονίου.
Ρινοτρυπόμορφα
Οι ακούραστοι ταξιδιώτες των ανοιχτών θαλασσών
Κύρια είδη στην Ελλάδα
Αρτέμης
Άνοιγμα: 112-126cm
Βάρος: 600-800g
Φωλιάζει σε απόκρημνες νησίδες. Τον χειμώνα μεταναστεύει στον Ατλαντικό ωκεανό.
Μύχος
Άνοιγμα: 75-89cm
Βάρος: 350-450g
Ενδημικό της Μεσογείου. Σχηματίζει μεγάλες συγκεντρώσεις ("σχεδίες") στο νερό.
Υδροβάτης
Άνοιγμα: 37-41cm
Βάρος: 25-30g
Το μικρότερο θαλασσοπούλι. Δραστηριοποιείται στη στεριά μόνο τη νύχτα.
Μοναδικές προσαρμογές
30χλμ
Εντοπίζουν τροφή (πλαγκτόν, ψάρια) μέσω της μυρωδιάς σε τεράστιες αποστάσεις στην άδεια θάλασσα.
NaCl
Πίνουν θαλασσινό νερό και φιλτράρουν το αλάτι μέσω ειδικών αδένων, αποβάλλοντάς το από το ράμφος.
0% En
Εκμεταλλεύονται τα ρεύματα του αέρα πάνω από τα κύματα για να πετούν χωρίς να κουνούν τα φτερά τους.
30+ έτη
Είναι μακρόβια πουλιά. Γεννούν μόνο ένα αβγό τον χρόνο και φροντίζουν τον νεοσσό για μήνες.
Κίνδυνοι και προστασία
⚠️ Απειλές στη στεριά
Ποντικοί και γάτες στις νησίδες αναπαραγωγής τρώνε τα αβγά και τους νεοσσούς που είναι απροστάτευτοι στο έδαφος.⚓ Απειλές στη θάλασσα
Η παρεμπίπτουσα αλιεία (παραγάδια) και η ρύπανση από πλαστικά αποτελούν τις μεγαλύτερες απειλές κατά τη διατροφή τους.
Ετικέτες:
Θαλλασοπούλια
Ευχαριστούμε που διαβάσατε την ανάρτηση Ρινοτρυπόμορφα
