Ορνιθοπανίδα: Δρυοκόπος ο μέλας

Μαυροτσικλιτάρα, Δρυοκόπος ο μέλας (Dryocopus martius)
Είναι ο μεγαλύτερος δρυοκολάπτης της Ευρώπης, μαύρος με κόκκινο λοφίο. Ζει σε ορεινά δάση με γέρικα, μεγάλα δέντρα. Σκάβει με το ράμφος του στους κορμούς των δέντρων για να βρει τα ξυλοφάγα σκουλήκια που τα καρφώνει με τη γλώσσα του. Ξεχωρίζει από το χτύπημα του ράμφους του στο ξύλο (περίπου 15 χτυπήματα ανά δευτερόλεπτο) που ακούγεται πολύ μακριά, προειδοποιώντας τους άλλους δρυοκολάπτες ότι εκεί είναι δική του περιοχή. Η φωλιά του είναι μια βαθιά τρύπα σκαμμένη σε ξερό κορμό. Είναι προστατευόμενο είδος.

Μέγεθος: Είναι ο μεγαλύτερος δρυοκολάπτης της Παλαιαρκτικής περιοχής. Το μήκος του σώματός της φτάνει τα 45-57 εκατοστά, ενώ το άνοιγμα των φτερών της κυμαίνεται από 64 έως 73 εκατοστά.
Βάρος: Ένα ενήλικο πουλί ζυγίζει συνήθως από 250 έως 400 γραμμάρια.
Χρωματισμός: Το φτέρωμά της είναι εξ ολοκλήρου κατάμαυρο με μια ελαφριά σατινέ λάμψη, γεγονός που την κάνει να ξεχωρίζει εύκολα ανάμεσα στα φυλλώματα.

Το Κεφάλι και ο Φυλετικός Διμορφισμός

Το μόνο σημείο που σπάει τη μονοτονία του μαύρου είναι το έντονο κόκκινο χρώμα στο πάνω μέρος του κεφαλιού. Αυτό το χαρακτηριστικό βοηθά και στον διαχωρισμό των φύλων:
Αρσενικό: Διαθέτει μια πλήρη κόκκινη "σκούφια" (στέμμα) που ξεκινά από το μέτωπο και φτάνει μέχρι τον αυχένα.
Θηλυκό: Το κόκκινο περιορίζεται σε μια μικρή κηλίδα μόνο στο πίσω μέρος του κρανίου (ινίο).
Μάτια: Η ίριδα των ενήλικων πουλιών είναι λευκή ή ανοιχτή κίτρινη, δίνοντάς τους ένα ιδιαίτερα έντονο και διαπεραστικό βλέμμα.

Μαύρος Δρυοκολάπτης vs Pileated Woodpecker

Εξειδικευμένα Εργαλεία

Το Ράμφος: Είναι μακρύ (περίπου 5-6 εκ.), ισχυρό και έχει σχήμα σμίλης. Το χρώμα του είναι γκρι-λευκό ή ελεφαντόδοντου με σκούρα άκρη. Είναι σχεδιασμένο να αντέχει χιλιάδες χτυπήματα την ημέρα χωρίς να φθείρεται.
Η Γλώσσα: Είναι το "μυστικό όπλο" του πουλιού. Είναι εξαιρετικά μακριά, κολλώδης και στην άκρη της έχει κερατινοειδή άγκιστρα για να καρφώνει τις προνύμφες μέσα στο ξύλο.
Τα Πόδια (Ζυγοδακτυλία): Όπως όλοι οι δρυοκολάπτες, έχει δύο δάχτυλα στραμμένα προς τα εμπρός και δύο προς τα πίσω. Αυτό της επιτρέπει να γαντζώνεται με απίστευτη σταθερότητα σε κάθετες επιφάνειες κορμών.
Η Ουρά: Τα φτερά της ουράς είναι πολύ σκληρά και άκαμπτα. Λειτουργούν ως "τρίτο πόδι" ή υποστήριγμα, επιτρέποντας στο πουλί να στηρίζει το βάρος του καθώς χτυπάει το ξύλο με δύναμη.
Το Ράμφος: Λειτουργεί σαν σμίλη. Το εξωτερικό στρώμα είναι εξαιρετικά σκληρό, ενώ το εσωτερικό είναι πιο ελαστικό για να απορροφά τους κραδασμούς.
Το Κρανίο: Ο εγκέφαλός της περιβάλλεται από ένα σπογγώδες οστό που λειτουργεί ως "αμορτισέρ". Επιπλέον, το κρανίο της είναι πολύ στενό, ώστε ο εγκέφαλος να έχει ελάχιστα περιθώρια μετακίνησης.
Η Γλώσσα: Η γλώσσα της Μαυροτσικλιτάρας είναι εξαιρετικά μακριά και τυλίγεται γύρω από το κρανίο της πίσω από το μάτι! Όταν χτυπά το δέντρο, η γλώσσα λειτουργεί ως ζώνη ασφαλείας για τον εγκέφαλο.

Διατροφικές Συνήθειες

Η Μαυροτσικλιτάρα είναι ο μεγαλύτερος εχθρός των ξυλοφάγων μυρμηγκιών (Camponotus).
Μπορεί να ξεφλουδίσει ολόκληρους κορμούς νεκρών δέντρων μέσα σε λίγη ώρα για να βρει τις αποικίες τους.
Χρησιμοποιεί την κολλώδη γλώσσα της, η οποία έχει μικροσκοπικά αγκάθια στην άκρη, για να "ψαρεύει" τις προνύμφες μέσα από τις βαθιές στοές.

Συμπεριφορά στο Δάσος

Πτήση: Σε αντίθεση με τους μικρότερους δρυοκολάπτες που πετούν με "κυματιστό" τρόπο (πάνω-κάτω), η Μαυροτσικλιτάρα πετά σε ευθεία γραμμή, θυμίζοντας περισσότερο το πέταγμα της κουρούνας, αλλά με πιο βαριά και αργά φτερουγίσματα.
Επιθετικότητα: Είναι πολύ εδαφικό πουλί. Αν ένας εισβολέας πλησιάσει τη φωλιά, ο γονέας μπορεί να επιτεθεί με δύναμη, χρησιμοποιώντας το ράμφος του ως όπλο.

Αναπαραγωγή και Φωλιά

Η κατασκευή της φωλιάς είναι ένα τιτάνιο έργο που απαιτεί χρόνο και κόπο.
Επιλογή Δέντρου: Προτιμά ζωντανά δέντρα (συνήθως οξιές ή πεύκα) που όμως έχουν αρχίσει να σαπίζουν εσωτερικά από μύκητες, ώστε το ξύλο να είναι πιο μαλακό στο εσωτερικό.
Η Φωλιά: Η είσοδος της φωλιάς είναι συνήθως οβάλ ή ορθογώνια (σε αντίθεση με τους άλλους δρυοκολάπτες που κάνουν κυκλικές τρύπες). Το βάθος της μπορεί να φτάσει τα 50-60 εκατοστά.
Αυγά: Γεννά 2-8 κάτασπρα αυγά. Η επώαση διαρκεί μόνο 12-14 ημέρες, μια από τις συντομότερες περιόδους για πουλί αυτού του μεγέθους.
Φροντίδα: Και οι δύο γονείς συμμετέχουν στο τάισμα, φέρνοντας τροφή που συχνά αποτελείται από "μπάλες" μυρμηγκιών που έχουν αποθηκεύσει στον οισοφάγο τους.

Η "Γλώσσα" της Μαυροτσικλιτάρας

Εκτός από τις κραυγές, η επικοινωνία γίνεται μέσω του τυμπανισμού (drumming):
Εδαφική Κυριαρχία: Το δυνατό χτύπημα σε κούφιους κορμούς χρησιμεύει για να δηλώσει την παρουσία της σε άλλα άτομα του είδους. Επικοινωνία Ζευγαριού: Το ζευγάρι "συνομιλεί" με ρυθμικά χτυπήματα πάνω στο ξύλο, συντονίζοντας τις κινήσεις του.

Οικογένεια: Δρυοκολαπτίδες ή Πικίδες (Picidae)
Παρδαλοτσικλιτάρα (Dendrocopos major)
Δρυοκόπος ο μέλας (Dryocopus martius)
Δρυοκολάπτης ο χλωρός (Picus canus)
Πράσινος δρυοκολάπτης (Picus viridis)
Δενδροκόπος ο λευκωτός (Dendrocopos leucotos)
Δενδροκόπος ο μέτριος (Dendrocopos medius)
Δενδροκόπος ο ελάσσων (Dendrocopos minor)
Βαλκανικός Δρυοκολάπτης (Dendrocopos syriacus)
Τριδάχτυλος Δρυοκολάπτης (Picoides tridactylus)
Ίυγξ, Στραβολαίµης (Jynx torquilla)