Στραβολαίμης, Ίυγξ (Jynx torquilla) 
Ο Στραβολαίμης (επιστημονική ονομασία: Jynx torquilla, αρχ. ελληνικά: Ίυγξ) αποτελεί το πιο ασυνήθιστο, ιδιόμορφο και ανατομικά εξειδικευμένο μέλος της οικογένειας των Πικιδών (Picidae - Δρυοκολάπτες) στην Ευρώπη. Ανήκει στην υποοικογένεια των Ιυγγινών (Jynginae), η οποία αντιπροσωπεύεται παγκοσμίως από ένα μόνο γένος (Jynx) και δύο μόλις είδη (το δεύτερο είναι ο
Αντίθετα με τους υπόλοιπους δρυοκολάπτες, ο Στραβολαίμης δεν σκάβει το ξύλο, δεν έχει σκληρή ουρά στήριξης, περνά τον περισσότερο χρόνο του στο έδαφος και είναι το μοναδικό είδος της οικογένειας στην Ευρώπη που πραγματοποιεί μακρινή μετανάστευση.
Το αρχαιοελληνικό όνομα («Ίυγξ» / Jynx): Στην ελληνική μυθολογία, η Ίυγξ ήταν μια νύμφη, κόρη της Ηχούς και του Πάνα (ή της Πειθούς). Όταν η Ίυγξ προσπάθησε να μαγέψει τον Δία με ερωτικά φίλτρα για να τον κάνει να ερωτευτεί την Ιώ, η οργισμένη Ήρα τη μεταμόρφωσε σε αυτό το πουλί.
Τα ερωτικά μάγια (Ιΰγγιος Τροχός): Στην αρχαιότητα, οι άνθρωποι πίστευαν ότι το πουλί αυτό είχε μαγικές δυνάμεις. Έδεναν τον Στραβολαίμη πάνω σε έναν ξύλινο ή μεταλλικό τροχό (που ονομαζόταν Ίυγξ ή Ρόμβος) και τον περιέστρεφαν γρήγορα, εκτελώντας τελετουργικά για να φέρουν πίσω έναν άπιστο ή χαμένο εραστή. Αυτή η σύνδεση του πουλιού με τη μαγεία και τα ξόρκια οδήγησε στην αγγλική λέξη "jinx" (που σημαίνει γρουσουζιά ή κακό μάτι).
Φτέρωμα Καμουφλάζ: Διαθέτει ένα από τα πιο εξελιγμένα μοτίβα απόκρυψης (καμουφλάζ) στο βασίλειο των πτηνών. Το σώμα του είναι γεμάτο από λεπτές, ακανόνιστες γκρίζες, καφέ, μπεζ και μαύρες ραβδώσεις που μιμούνται τέλεια τον φλοιό των δέντρων.
Ράμφος: Το ράμφος του είναι μικρό, γκριζοκάστανο και σχετικά αδύναμο. Δεν έχει τη μορφή σμίλης όπως των άλλων δρυοκολαπτών, καθώς δεν το χρησιμοποιεί για να ανοίγει τρύπες σε ζωντανό ή νεκρό ξύλο.
Ουρά: Τα φτερά της ουράς του είναι μαλακά, εύκαμπτα και στρογγυλεμένα. Δεν διαθέτει τα σκληρά, άκαμπτα φτερά που έχουν οι άλλοι δρυοκολάπτες για να στηρίζονται όρθιοι στους κορμούς των δέντρων.
Γλώσσα-Παγίδα: Όπως όλοι οι δρυοκολάπτες, διαθέτει μια εξαιρετικά μακριά, λεπτή και κολλώδη γλώσσα, την οποία μπορεί να εκτείνει πολύ έξω από το ράμφος του για να συλλαμβάνει έντομα σε στενές τρύπες.
Πόδια: Τα πόδια του είναι ζυγοδάκτυλα (δύο δάχτυλα μπροστά, δύο πίσω), γεγονός που του επιτρέπει να γαντζώνεται σε κλαδιά, αν και συχνά προτιμά να κάθεται οριζόντια στα κλαδιά και όχι κάθετα στους κορμούς.
Ανασηκώνει τα φτερά του κεφαλιού του σαν λοφίο.
Απλώνει και στρίβει τον λαιμό του αργά από τη μία πλευρά στην άλλη σε γωνία έως 180° μοίρες, μιμούμενος τις κινήσεις ενός φιδιού.
Παράγει έναν έντονο, συριστικό ήχο (σφύριγμα) που θυμίζει απειλητικό ερπετό. Αυτή η εντυπωσιακή μορφή μιμητισμού (automimicry) είναι εξαιρετικά αποτελεσματική στο να τρομάζει και να απωθεί τους εισβολείς (κουνάβια, αρπακτικά πτηνά, τρωκτικά) από το σκοτάδι της φωλιάς του.
Μυρμηγκοφαγία: Ο Στραβολαίμης είναι ένας άκρως εξειδικευμένος εδαφόβιος μυρμηγκοφάγος.
Πάνω από το 85% της διατροφής του αποτελείται από μυρμήγκια (κυρίως των γενών Lasius και Formica), τις προνύμφες και τα αυγά τους (πούπα).
Αναζητά την τροφή του σχεδόν αποκλειστικά στο έδαφος, ψάχνοντας σε γυμνό χώμα, χαμηλό γρασίδι και κάτω από πέτρες. Εισάγει την κολλώδη γλώσσα του απευθείας στις στοές των μυρμηγκοφωλιών, τραβώντας δεκάδες μυρμήγκια ταυτόχρονα.
Οι φωλιές: Βασίζεται εξ ολοκλήρου σε ήδη υπάρχουσες κουφάλες. Χρησιμοποιεί παλιές φωλιές άλλων δρυοκολαπτών (ιδιαίτερα της Νανοτσικλιτάρας, λόγω παρόμοιου μεγέθους), φυσικές κοιλότητες σε γέρικα δέντρα, τρύπες σε τοίχους ή τεχνητά κουτιά φωλιάσματος (nest boxes).
Ανταγωνισμός: Συχνά είναι εξαιρετικά επιθετικός στην κατάληψη φωλιών. Μπορεί να εισβάλει σε φωλιές μικρών ωδικών πτηνών (όπως οι παπαδίτσες), να πετάξει έξω τα αυγά ή τους νεοσσούς τους και να ιδιοποιηθεί την κουφάλα.
Αυγά: Γεννά μια μεγάλη clutch από 7 έως 10 καθαρά λευκά αυγά απευθείας πάνω στο γυμνό ξύλο της κουφάλας (δεν προσθέτει υλικά φωλιάσματος). Η επώαση διαρκεί 12 - 14 ημέρες και γίνεται και από τους δύο γονείς.
Διαβατικός Επισκέπτης: Κατά τις μεταναστευτικές περιόδους (Μάρτιο–Απρίλιο και Σεπτέμβριο–Οκτώβριο), εκατοντάδες Στραβολαίμηδες περνούν από ολόκληρη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων των νησιών του Αιγαίου και του Ιονίου, κάνοντας στάσεις για να τραφούν.
Βιότοπος: Αντίθετα με τους δασόβιους δρυοκολάπτες, ο Στραβολαίμης αποφεύγει τα πυκνά, κλειστά δάση. Προτιμά ανοιχτά τοπία: ημιορεινές περιοχές με διάσπαρτα δέντρα, παρυφές δασών, ελαιώνες, οπωρώνες, αγροτικές εκτάσεις, πάρκα και μεγάλους κήπους, όπου μπορεί να βρει εύκολα γυμνό έδαφος για να κυνηγήσει μυρμήγκια.
Ωστόσο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι πληθυσμοί του παρουσιάζουν σταθερή και ανησυχητική μείωση τις τελευταίες δεκαετίες.
Απώλεια θέσεων φωλιάσματος: Η κοπή των γέρικων, κουφαλιασμένων δέντρων και η απομάκρυνση των παραδοσιακών φραχτών και οπωρώνων του στερεί τις κατάλληλες φωλιές.
Κλιματική Αλλαγή: Επηρεάζει τους χρόνους εμφάνισης των εντόμων και τις συνθήκες στα περάσματα της μετανάστευσης στην Αφρική.
Wrynecks (genus Jynx): Η υποοικογένεια των Ιυγγινών (Jynginae), αντιπροσωπεύεται ένα και μοναδικό γένος, το οποίο περιλαμβάνει δύο μόνο είδη:
Τον Ευρασιατικό Στραβολαίμη (Jynx torquilla), ο οποίος είναι πλήρως μεταναστευτικός.
Τον Κοκκινόλαιμο Στραβολαίμη (Jynx ruficollis), ο οποίος είναι μόνιμος κάτοικος της υποσαχάριας Αφρικής.
Μορφολογία: Μήκος σώματος 16 - 18 εκατοστά, άνοιγμα φτερών 25 - 30 εκατοστά και βάρος 25 - 50 γραμμάρια. Το φτέρωμά του είναι ομοιόμορφα γκρίζο-καφέ με πολύπλοκα μοτίβα, χωρίς έντονα χρωματιστά μπαλώματα.
Μετανάστευση: Είναι πλήρως μεταναστευτικό πτηνό. Το φθινόπωρο ταξιδεύει νότια για να ξεχειμωνιάσει στην υποσαχάρια Αφρική (σε μια ζώνη από τη Σενεγάλη έως την Αιθιοπία) και στη Νότια Ασία.
Παρουσία στην Ελλάδα: Καταφθάνει την άνοιξη (Απρίλιο) για να φωλιάσει στην ηπειρωτική Ελλάδα (από τη Στερεά Ελλάδα έως τη Θράκη). Κατά τις μεταναστευτικές περιόδους (άνοιξη και φθινόπωρο), εκατοντάδες άτομα περνούν από ολόκληρη τη χώρα (συμπεριλαμβανομένων των νησιών), κάνοντας στάσεις για να τραφούν.
Βιότοπος: Προτιμά ανοιχτά τοπία, ημιορεινές περιοχές με διάσπαρτα δέντρα, ελαιώνες, οπωρώνες, αγροτικές εκτάσεις και μεγάλους κήπους.
Κατάσταση Διατήρησης: Παγκοσμίως χαρακτηρίζεται ως Ελάχιστης Ανησυχίας (LC), αν και στην Ευρώπη οι πληθυσμοί του παρουσιάζουν σταθερή μείωση λόγω της εντατικοποίησης της γεωργίας και της χρήσης φυτοφαρμάκων που μειώνουν τα μυρμήγκια.
Μορφολογία: Ελαφρώς μεγαλύτερος και βαρύτερος από τον ευρασιατικό (μήκος σώματος περίπου 19 εκατοστά, βάρος 46 - 59 γραμμάρια στα αρσενικά).
Πώς ξεχωρίζει (Διαγνωστικό Στοιχείο): Διαθέτει ένα πολύ χαρακτηριστικό και έντονο κοκκινωπό-καφέ (κεραμιδί) μπάλωμα στον λαιμό και το πάνω μέρος του στήθους, το οποίο έρχεται σε αντίθεση με το υπόλοιπο γκρίζο-καφέ ραβδωτό φτέρωμά του.
Μετανάστευση: Είναι επιδημητικό (μόνιμο) είδος της Αφρικής. Δεν πραγματοποιεί μακρινές μεταναστεύσεις, παρά μόνο μικρές τοπικές μετακινήσεις μετά την αναπαραγωγική περίοδο.
Υποείδη: Αναγνωρίζονται τρία γεωγραφικά υποείδη:
Jynx ruficollis ruficollis: Το τυπικό υποείδος, εξαπλώνεται από τη Γκαμπόν, την Ουγκάντα και την Κένυα έως τη Νότια Αφρική.
Jynx ruficollis aequatorialis: (Αιθιοπικός στραβολαίμης) Απαντάται στα υψίπεδα της Αιθιοπίας, με το κοκκινωπό χρώμα να εκτείνεται χαμηλότερα στο στήθος.
Jynx ruficollis pulchricollis: Απαντάται στη Νιγηρία, το Καμερούν και το Νότιο Σουδάν. Έχει λευκό λαιμό με καφέ ραβδώσεις και το κοκκινωπό μπάλωμα περιορίζεται χαμηλά στο στήθος.
Βιότοπος: Προτιμά ανοιχτά δάση σαβάνας, παρυφές τροπικών δασών, φυτείες, μεγάλους κήπους και αγροκτήματα.
Οι φωλιές: Βασίζονται εξ ολοκλήρου σε ήδη υπάρχουσες κοιλότητες. Χρησιμοποιούν παλιές φωλιές άλλων δρυοκολαπτών ή άλλων πουλιών, φυσικές κουφάλες σε γέρικα δέντρα, τρύπες σε τοίχους ή τεχνητά κουτιά φωλιάσματος.
Ανταγωνισμός: Είναι εξαιρετικά επιθετικοί στην κατάληψη φωλιών. Μπορεί να εισβάλουν σε φωλιές μικρών ωδικών πτηνών (όπως οι παπαδίτσες), να πετάξουν έξω τα αυγά ή τους νεοσσούς τους και να ιδιοποιηθούν την κουφάλα.
Αυγά: Γεννούν καθαρά λευκά αυγά απευθείας πάνω στο γυμνό ξύλο της κουφάλας, χωρίς να προσθέτουν υλικά φωλιάσματος.
Ο J. torquilla γεννά μια μεγάλη clutch από 7 έως 10 αυγά.
Ο J. ruficollis γεννά μικρότερη clutch, συνήθως 3 έως 4 αυγά.
Θηρευτές & Παράσιτα: Στην Αφρική, οι φωλιές του J. ruficollis παρασιτούνται συχνά από τους οδηγούς των μελισσών (honeyguides), οι οποίοι γεννούν τα αυγά τους στη φωλιά του στραβολαίμη. Μόλις εκκολαφθεί ο νεοσσός του οδηγού, σκοτώνει τους νεοσσούς του στραβολαίμη.
Ο Στραβολαίμης (επιστημονική ονομασία: Jynx torquilla, αρχ. ελληνικά: Ίυγξ) αποτελεί το πιο ασυνήθιστο, ιδιόμορφο και ανατομικά εξειδικευμένο μέλος της οικογένειας των Πικιδών (Picidae - Δρυοκολάπτες) στην Ευρώπη. Ανήκει στην υποοικογένεια των Ιυγγινών (Jynginae), η οποία αντιπροσωπεύεται παγκοσμίως από ένα μόνο γένος (Jynx) και δύο μόλις είδη (το δεύτερο είναι ο
Δρυοκολαπτόμορφα
Δρυοκολαπτίδες
Γένος Δενδροκόποι
Παρδαλοτσικλιτάρα
Λευκονώτης
Μεσοτσικλιτάρα
Νανοτσικλιτάρα
Βαλκανοτσικλιτάρα
Τριδάχτυλος
Στραβολαίµης
Γένος Πίκος (Picus)
Δρυοκολάπτης ο χλωρός
Πρασινοδρυοκολάπτης
Γένος Δρυοκόπος
Δρυοκόπος ο μέλας
κοκκινόλαιμος στραβολαίμης της Αφρικής, Jynx ruficollis).Αντίθετα με τους υπόλοιπους δρυοκολάπτες, ο Στραβολαίμης δεν σκάβει το ξύλο, δεν έχει σκληρή ουρά στήριξης, περνά τον περισσότερο χρόνο του στο έδαφος και είναι το μοναδικό είδος της οικογένειας στην Ευρώπη που πραγματοποιεί μακρινή μετανάστευση.
Ετυμολογία, Μυθολογία και Λαογραφία
Το κοινό όνομα («Στραβολαίμης» / Wryneck): Αναφέρεται στην εκπληκτική ικανότητα του πουλιού να στρίβει τον λαιμό του σε ακραίες γωνίες (έως και 180° μοίρες) όταν αισθάνεται ότι απειλείται, θυμίζοντας κίνηση φιδιού. Το συγκεκριμένο όνομα (torquilla) προέρχεται από το λατινικό ρήμα torquere, που σημαίνει «στρίβω / συστρέφω».Το αρχαιοελληνικό όνομα («Ίυγξ» / Jynx): Στην ελληνική μυθολογία, η Ίυγξ ήταν μια νύμφη, κόρη της Ηχούς και του Πάνα (ή της Πειθούς). Όταν η Ίυγξ προσπάθησε να μαγέψει τον Δία με ερωτικά φίλτρα για να τον κάνει να ερωτευτεί την Ιώ, η οργισμένη Ήρα τη μεταμόρφωσε σε αυτό το πουλί.
Τα ερωτικά μάγια (Ιΰγγιος Τροχός): Στην αρχαιότητα, οι άνθρωποι πίστευαν ότι το πουλί αυτό είχε μαγικές δυνάμεις. Έδεναν τον Στραβολαίμη πάνω σε έναν ξύλινο ή μεταλλικό τροχό (που ονομαζόταν Ίυγξ ή Ρόμβος) και τον περιέστρεφαν γρήγορα, εκτελώντας τελετουργικά για να φέρουν πίσω έναν άπιστο ή χαμένο εραστή. Αυτή η σύνδεση του πουλιού με τη μαγεία και τα ξόρκια οδήγησε στην αγγλική λέξη "jinx" (που σημαίνει γρουσουζιά ή κακό μάτι).
Μορφολογικά & Ανατομικά Χαρακτηριστικά
Ο Στραβολαίμης μοιάζει περισσότερο με τσίχλα ή μεγάλο σπουργίτι παρά με τυπικό δρυοκολάπτη:Φτέρωμα Καμουφλάζ: Διαθέτει ένα από τα πιο εξελιγμένα μοτίβα απόκρυψης (καμουφλάζ) στο βασίλειο των πτηνών. Το σώμα του είναι γεμάτο από λεπτές, ακανόνιστες γκρίζες, καφέ, μπεζ και μαύρες ραβδώσεις που μιμούνται τέλεια τον φλοιό των δέντρων.
Ράμφος: Το ράμφος του είναι μικρό, γκριζοκάστανο και σχετικά αδύναμο. Δεν έχει τη μορφή σμίλης όπως των άλλων δρυοκολαπτών, καθώς δεν το χρησιμοποιεί για να ανοίγει τρύπες σε ζωντανό ή νεκρό ξύλο.
Ουρά: Τα φτερά της ουράς του είναι μαλακά, εύκαμπτα και στρογγυλεμένα. Δεν διαθέτει τα σκληρά, άκαμπτα φτερά που έχουν οι άλλοι δρυοκολάπτες για να στηρίζονται όρθιοι στους κορμούς των δέντρων.
Γλώσσα-Παγίδα: Όπως όλοι οι δρυοκολάπτες, διαθέτει μια εξαιρετικά μακριά, λεπτή και κολλώδη γλώσσα, την οποία μπορεί να εκτείνει πολύ έξω από το ράμφος του για να συλλαμβάνει έντομα σε στενές τρύπες.
Πόδια: Τα πόδια του είναι ζυγοδάκτυλα (δύο δάχτυλα μπροστά, δύο πίσω), γεγονός που του επιτρέπει να γαντζώνεται σε κλαδιά, αν και συχνά προτιμά να κάθεται οριζόντια στα κλαδιά και όχι κάθετα στους κορμούς.
Συμπεριφορά και Διατροφή
Η Σερπεντοειδής Άμυνα (Snake Mimicry): Όταν ο Στραβολαίμης εγκλωβιστεί στη φωλιά του ή πιαστεί από κάποιον θηρευτή, επιστρατεύει μια μοναδική αποτρεπτική τακτική:Ανασηκώνει τα φτερά του κεφαλιού του σαν λοφίο.
Απλώνει και στρίβει τον λαιμό του αργά από τη μία πλευρά στην άλλη σε γωνία έως 180° μοίρες, μιμούμενος τις κινήσεις ενός φιδιού.
Παράγει έναν έντονο, συριστικό ήχο (σφύριγμα) που θυμίζει απειλητικό ερπετό. Αυτή η εντυπωσιακή μορφή μιμητισμού (automimicry) είναι εξαιρετικά αποτελεσματική στο να τρομάζει και να απωθεί τους εισβολείς (κουνάβια, αρπακτικά πτηνά, τρωκτικά) από το σκοτάδι της φωλιάς του.
Μυρμηγκοφαγία: Ο Στραβολαίμης είναι ένας άκρως εξειδικευμένος εδαφόβιος μυρμηγκοφάγος.
Πάνω από το 85% της διατροφής του αποτελείται από μυρμήγκια (κυρίως των γενών Lasius και Formica), τις προνύμφες και τα αυγά τους (πούπα).
Αναζητά την τροφή του σχεδόν αποκλειστικά στο έδαφος, ψάχνοντας σε γυμνό χώμα, χαμηλό γρασίδι και κάτω από πέτρες. Εισάγει την κολλώδη γλώσσα του απευθείας στις στοές των μυρμηγκοφωλιών, τραβώντας δεκάδες μυρμήγκια ταυτόχρονα.
Αναπαραγωγή και Φώλιασμα
Λόγω του ασθενούς του ράμφους, ο Στραβολαίμης δεν μπορεί να σκάψει τη δική του φωλιά σε δέντρα.Οι φωλιές: Βασίζεται εξ ολοκλήρου σε ήδη υπάρχουσες κουφάλες. Χρησιμοποιεί παλιές φωλιές άλλων δρυοκολαπτών (ιδιαίτερα της Νανοτσικλιτάρας, λόγω παρόμοιου μεγέθους), φυσικές κοιλότητες σε γέρικα δέντρα, τρύπες σε τοίχους ή τεχνητά κουτιά φωλιάσματος (nest boxes).
Ανταγωνισμός: Συχνά είναι εξαιρετικά επιθετικός στην κατάληψη φωλιών. Μπορεί να εισβάλει σε φωλιές μικρών ωδικών πτηνών (όπως οι παπαδίτσες), να πετάξει έξω τα αυγά ή τους νεοσσούς τους και να ιδιοποιηθεί την κουφάλα.
Αυγά: Γεννά μια μεγάλη clutch από 7 έως 10 καθαρά λευκά αυγά απευθείας πάνω στο γυμνό ξύλο της κουφάλας (δεν προσθέτει υλικά φωλιάσματος). Η επώαση διαρκεί 12 - 14 ημέρες και γίνεται και από τους δύο γονείς.
Γεωγραφική Εξάπλωση και η Παρουσία στην Ελλάδα
Ο Στραβολαίμης έχει ευρεία παλαιαρκτική εξάπλωση, αναπαραγόμενος σε όλη την εύκρατη ζώνη της Ευρώπης και της Ασίας. Είναι πλήρως μεταναστευτικό πτηνό· το φθινόπωρο ταξιδεύει νότια για να ξεχειμωνιάσει στην υποσαχάρια Αφρική (σε μια ζώνη από τη Σενεγάλη έως την Αιθιοπία) και στη Νότια Ασία.Παρουσία στην Ελλάδα
Καλοκαιρινός Επισκέπτης & Αναπαραγόμενος πληθυσμός: Καταφθάνει στη χώρα μας την άνοιξη (Απρίλιο) για να φωλιάσει. Εξαπλώνεται κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα (από τη Στερεά Ελλάδα και την Εύβοια, μέχρι την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη).Διαβατικός Επισκέπτης: Κατά τις μεταναστευτικές περιόδους (Μάρτιο–Απρίλιο και Σεπτέμβριο–Οκτώβριο), εκατοντάδες Στραβολαίμηδες περνούν από ολόκληρη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων των νησιών του Αιγαίου και του Ιονίου, κάνοντας στάσεις για να τραφούν.
Βιότοπος: Αντίθετα με τους δασόβιους δρυοκολάπτες, ο Στραβολαίμης αποφεύγει τα πυκνά, κλειστά δάση. Προτιμά ανοιχτά τοπία: ημιορεινές περιοχές με διάσπαρτα δέντρα, παρυφές δασών, ελαιώνες, οπωρώνες, αγροτικές εκτάσεις, πάρκα και μεγάλους κήπους, όπου μπορεί να βρει εύκολα γυμνό έδαφος για να κυνηγήσει μυρμήγκια.
Κατάσταση Διατήρησης και Απειλές
Παγκοσμίως, ο Στραβολαίμης ταξινομείται ως Ελάχιστης Ανησυχίας (Least Concern - LC) στην Κόκκινη Λίστα της IUCN, λόγω της τεράστιας γεωγραφικής του εξάπλωσης.Ωστόσο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι πληθυσμοί του παρουσιάζουν σταθερή και ανησυχητική μείωση τις τελευταίες δεκαετίες.
Κύριες Απειλές
Εντατικοποίηση της γεωργίας: Η χρήση χημικών εντομοκτόνων και φυτοφαρμάκων μειώνει δραματικά τους πληθυσμούς των μυρμηγκιών, στερώντας του την κύρια πηγή τροφής.Απώλεια θέσεων φωλιάσματος: Η κοπή των γέρικων, κουφαλιασμένων δέντρων και η απομάκρυνση των παραδοσιακών φραχτών και οπωρώνων του στερεί τις κατάλληλες φωλιές.
Κλιματική Αλλαγή: Επηρεάζει τους χρόνους εμφάνισης των εντόμων και τις συνθήκες στα περάσματα της μετανάστευσης στην Αφρική.
Δρυοκολαπτόμορφα | Δρυοκολαπτίδες
Wrynecks (genus Jynx): Η υποοικογένεια των Ιυγγινών (Jynginae), αντιπροσωπεύεται ένα και μοναδικό γένος, το οποίο περιλαμβάνει δύο μόνο είδη:
Τον Ευρασιατικό Στραβολαίμη (Jynx torquilla), ο οποίος είναι πλήρως μεταναστευτικός.
Τον Κοκκινόλαιμο Στραβολαίμη (Jynx ruficollis), ο οποίος είναι μόνιμος κάτοικος της υποσαχάριας Αφρικής.
◾1. Ευρασιατικός Στραβολαίμης, Eurasian Wryneck (Jynx torquilla)
Είναι ο μοναδικός εκπρόσωπος του γένους στην Ευρώπη και την Ασία.Μορφολογία: Μήκος σώματος 16 - 18 εκατοστά, άνοιγμα φτερών 25 - 30 εκατοστά και βάρος 25 - 50 γραμμάρια. Το φτέρωμά του είναι ομοιόμορφα γκρίζο-καφέ με πολύπλοκα μοτίβα, χωρίς έντονα χρωματιστά μπαλώματα.
Μετανάστευση: Είναι πλήρως μεταναστευτικό πτηνό. Το φθινόπωρο ταξιδεύει νότια για να ξεχειμωνιάσει στην υποσαχάρια Αφρική (σε μια ζώνη από τη Σενεγάλη έως την Αιθιοπία) και στη Νότια Ασία.
Παρουσία στην Ελλάδα: Καταφθάνει την άνοιξη (Απρίλιο) για να φωλιάσει στην ηπειρωτική Ελλάδα (από τη Στερεά Ελλάδα έως τη Θράκη). Κατά τις μεταναστευτικές περιόδους (άνοιξη και φθινόπωρο), εκατοντάδες άτομα περνούν από ολόκληρη τη χώρα (συμπεριλαμβανομένων των νησιών), κάνοντας στάσεις για να τραφούν.
Βιότοπος: Προτιμά ανοιχτά τοπία, ημιορεινές περιοχές με διάσπαρτα δέντρα, ελαιώνες, οπωρώνες, αγροτικές εκτάσεις και μεγάλους κήπους.
Κατάσταση Διατήρησης: Παγκοσμίως χαρακτηρίζεται ως Ελάχιστης Ανησυχίας (LC), αν και στην Ευρώπη οι πληθυσμοί του παρουσιάζουν σταθερή μείωση λόγω της εντατικοποίησης της γεωργίας και της χρήσης φυτοφαρμάκων που μειώνουν τα μυρμήγκια.
◾2. Κοκκινόλαιμος Στραβολαίμης, Rufous-necked Wryneck (Jynx ruficollis)
Ο Αφρικανός εκπρόσωπος του γένους, ο οποίος αντικαθιστά τον ευρασιατικό συγγενή του στις περιοχές νότια της Σαχάρας.Μορφολογία: Ελαφρώς μεγαλύτερος και βαρύτερος από τον ευρασιατικό (μήκος σώματος περίπου 19 εκατοστά, βάρος 46 - 59 γραμμάρια στα αρσενικά).
Πώς ξεχωρίζει (Διαγνωστικό Στοιχείο): Διαθέτει ένα πολύ χαρακτηριστικό και έντονο κοκκινωπό-καφέ (κεραμιδί) μπάλωμα στον λαιμό και το πάνω μέρος του στήθους, το οποίο έρχεται σε αντίθεση με το υπόλοιπο γκρίζο-καφέ ραβδωτό φτέρωμά του.
Μετανάστευση: Είναι επιδημητικό (μόνιμο) είδος της Αφρικής. Δεν πραγματοποιεί μακρινές μεταναστεύσεις, παρά μόνο μικρές τοπικές μετακινήσεις μετά την αναπαραγωγική περίοδο.
Υποείδη: Αναγνωρίζονται τρία γεωγραφικά υποείδη:
Jynx ruficollis ruficollis: Το τυπικό υποείδος, εξαπλώνεται από τη Γκαμπόν, την Ουγκάντα και την Κένυα έως τη Νότια Αφρική.
Jynx ruficollis aequatorialis: (Αιθιοπικός στραβολαίμης) Απαντάται στα υψίπεδα της Αιθιοπίας, με το κοκκινωπό χρώμα να εκτείνεται χαμηλότερα στο στήθος.
Jynx ruficollis pulchricollis: Απαντάται στη Νιγηρία, το Καμερούν και το Νότιο Σουδάν. Έχει λευκό λαιμό με καφέ ραβδώσεις και το κοκκινωπό μπάλωμα περιορίζεται χαμηλά στο στήθος.
Βιότοπος: Προτιμά ανοιχτά δάση σαβάνας, παρυφές τροπικών δασών, φυτείες, μεγάλους κήπους και αγροκτήματα.
Αναπαραγωγή και Φώλιασμα
Λόγω του ασθενούς τους ράμφους, και τα δύο είδη του γένους Jynx δεν μπορούν να σκάψουν τις δικές τους φωλιές στο ξύλο.Οι φωλιές: Βασίζονται εξ ολοκλήρου σε ήδη υπάρχουσες κοιλότητες. Χρησιμοποιούν παλιές φωλιές άλλων δρυοκολαπτών ή άλλων πουλιών, φυσικές κουφάλες σε γέρικα δέντρα, τρύπες σε τοίχους ή τεχνητά κουτιά φωλιάσματος.
Ανταγωνισμός: Είναι εξαιρετικά επιθετικοί στην κατάληψη φωλιών. Μπορεί να εισβάλουν σε φωλιές μικρών ωδικών πτηνών (όπως οι παπαδίτσες), να πετάξουν έξω τα αυγά ή τους νεοσσούς τους και να ιδιοποιηθούν την κουφάλα.
Αυγά: Γεννούν καθαρά λευκά αυγά απευθείας πάνω στο γυμνό ξύλο της κουφάλας, χωρίς να προσθέτουν υλικά φωλιάσματος.
Ο J. torquilla γεννά μια μεγάλη clutch από 7 έως 10 αυγά.
Ο J. ruficollis γεννά μικρότερη clutch, συνήθως 3 έως 4 αυγά.
Θηρευτές & Παράσιτα: Στην Αφρική, οι φωλιές του J. ruficollis παρασιτούνται συχνά από τους οδηγούς των μελισσών (honeyguides), οι οποίοι γεννούν τα αυγά τους στη φωλιά του στραβολαίμη. Μόλις εκκολαφθεί ο νεοσσός του οδηγού, σκοτώνει τους νεοσσούς του στραβολαίμη.
Ετικέτες:
Δρυοκολαπτόμορφα
Ευχαριστούμε που διαβάσατε την ανάρτηση Ίυγξ
