Ορνιθοπανίδα: Αργυροπελεκάνος

Πελεκάνος ο μεγάλος, Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus)

Ο Αργυροπελεκάνος (επιστημονική ονομασία: Pelecanus crispus) είναι το μεγαλύτερο (ύψος 1,20μ, άνοιγμα φτερών εώς 3,2μ, βάρος 6-10 κιλά), το σπανιότερο από τα οκτώ είδη πελεκάνων που υπάρχουν στον κόσμο και, το δεύτερο σε μέγεθος είδος πουλιού στον πλανήτη. Ανήκει στην τάξη των Πελεκανόμορφων (Pelecaniformes) και στην οικογένεια των Πελεκανιδών (Pelecanidae). Έχει

Πελεκανόμορφα

Φαλακροκορακίδες

Πελεκανίδες

Φρεγατίδες

Ανιγκίδες

Σουλίδες

Φαεθοντίδες

Ερωδιίδες

Φαλαινοκεφαλίδες

Σκοπίδες

Πελεκανίδες

Αργυροπελεκάνος

Ροδοπελεκάνος

χρώμα φτερώματος ανοιχτό σταχτί και κύριο χαρακτηριστικό του το μακρύ του ράμφος, που φέρει διαστελλόμενο σάκο στο κάτω μέρος του. Τα πόδια του είναι κοντά και δυνατά, με δάχτυλα συνδεόμενα μεταξύ τους με μεμβράνη.
Η Ελλάδα αποτελεί χώρα-κλειδί για την επιβίωση του είδους, καθώς φιλοξενεί μερικές από τις σημαντικότερες αναπαραγωγικές αποικίες παγκοσμίως, με πιο εμβληματική αυτή της λίμνης Μικρής Πρέσπας.

Ετυμολογία

Το όνομα του γένους (Pelecanus): Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη πελεκάν, η οποία με τη σειρά της συνδέεται με τον πέλεκυν (τσεκούρι), λόγω του σχήματος και του μεγέθους του εντυπωσιακού του ράμφους.
Το όνομα του είδους (crispus): Προέρχεται από τη λατινική λέξη crispus που σημαίνει «κατσαρός» ή «κυματιστός», περιγράφοντας τα χαρακτηριστικά κατσαρά φτερά που φέρει το πτηνό στο πίσω μέρος του κεφαλιού και του λαιμού του.

Μορφολογικά Χαρακτηριστικά

Ο Αργυροπελεκάνος είναι ένα πτηνό με επιβλητική παρουσία, εύκολα αναγνωρίσιμο από το μέγεθος και τον χρωματισμό του:
Φτέρωμα: Έχει σταχτόλευκο (αργυρόχρωμο) φτέρωμα. Κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, τα φτερά στο πίσω μέρος του κεφαλιού ανασηκώνονται σχηματίζοντας ένα «λοφίο» από κατσαρά πούπουλα.
Ράμφος & Σάκος: Διαθέτει ένα πανίσχυρο, μακρύ ράμφος. Στο κάτω μέρος του φέρει έναν μεγάλο, ελαστικό δερμάτινο σάκο (υπογνάθιο σάκο), ο οποίος χρησιμεύει ως απόχη για τη σύλληψη ψαριών. Κατά την αναπαραγωγική περίοδο, ο σάκος αυτός παίρνει ένα έντονο πορτοκαλί-κόκκινο χρώμα στα ενήλικα άτομα.
Πόδια: Τα πόδια του είναι γκρίζα και φέρουν ευρείες κολυμβητικές μεμβράνες που ενώνουν και τα τέσσερα δάχτυλα (χαρακτηριστικό των Πελεκανόμορφων).

Βασικές Μετρήσεις

Μήκος σώματος: 160 - 180 εκατοστά. Άνοιγμα φτερών: 270 - 320 εκατοστά. Βάρος: 9 - 15 κιλά (μερικά αρσενικά μπορεί να ξεπεράσουν τα 15 κιλά).

Συμπεριφορά και Διατροφή

Ομαδικό Ψάρεμα. Αντίθετα με τον Ροδοπελεκάνο, ο οποίος συχνά ψαρεύει σε μεγάλες, εξαιρετικά συντονισμένες ομάδες, ο Αργυροπελεκάνος προτιμά να ψαρεύει είτε μόνος του είτε σε μικρές ομάδες των 2 - 5 ατόμων.
Η τεχνική: Κολυμπά αργά στην επιφάνεια του νερού και, μόλις εντοπίσει τη λεία του, βυθίζει το κεφάλι και το ράμφος του με ανοιχτό τον σάκο, εγκλωβίζοντας το ψάρι μαζί με νερό. Στη συνέχεια, κλείνει το ράμφος, αδειάζει το νερό από τις γωνίες του στόματος και καταπίνει το ψάρι ολόκληρο.
Σχέση με την αλιεία: Αντίθετα με τις λανθασμένες αντιλήψεις ορισμένων αλιέων, ο Αργυροπελεκάνος δεν ανταγωνίζεται ουσιαστικά τον άνθρωπο. Τρέφεται κυρίως με ψάρια μικρής εμπορικής αξίας, καθώς και με άρρωστα ή νεκρά ψάρια, λειτουργώντας ως «καθαριστής» του υδάτινου οικοσυστήματος. Οι ημερήσιες ανάγκες του σε τροφή ανέρχονται σε περίπου 1 - 1.2 κιλά ψαριών.

Αναπαραγωγή και Ευαισθησία

Φωλιάσμα: Φωλιάζει σε αποικίες, κατασκευάζοντας μεγάλες φωλιές από καλάμια, κλαδιά και λάσπη πάνω σε απομονωμένες αμμώδεις νησίδες ή σε πυκνούς, απρόσιτους καλαμώνες.
Επώαση με τα πόδια: Οι αργυροπελεκάνοι επωάζουν τα αυγά τους (συνήθως 2 αυγά) όχι με το στήθος, αλλά πατώντας τα απαλά με τις θερμές, αιματωμένες μεμβράνες των ποδιών τους.
Ανθρωπογενής όχληση: Λόγω αυτού του ιδιαίτερου τρόπου επώασης, το είδος είναι εξαιρετικά ευάλωτο στην ανθρώπινη παρουσία. Αν ένας άνθρωπος πλησιάσει την αποικία και τρομάξει τους γονείς, αυτοί στην προσπάθειά τους να πετάξουν απότομα, συχνά συνθλίβουν τα αυγά ή τους νεοσσούς τους.

Γεωγραφική Εξάπλωση και οι Υγρότοποι της Ελλάδας

Ο Αργυροπελεκάνος αναπαράγεται από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη έως την Κεντρική Ασία και την Κίνα.
Η Ελλάδα κατέχει εξέχουσα θέση παγκοσμίως για τη διατήρηση του είδους, καθώς φιλοξενεί πάνω από το 25% του ευρωπαϊκού αναπαραγωγικού πληθυσμού. Οι σημαντικότεροι υγρότοποι για τον Αργυροπελεκάνο στη χώρα μας είναι:
Λίμνη Μικρή Πρέσπα: Φιλοξενούσε διαχρονικά τη μεγαλύτερη αναπαραγωγική αποικία του είδους στον κόσμο.
Αμβρακικός Κόλπος: Σημαντικότατος υγρότοπος για τη διατροφή και το φώλιασμα σε νησίδες των λιμνοθαλασσών.
Λίμνη Κερκίνη: Μια τεχνητή λίμνη που έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παραδείσους για τους πελεκάνους, όπου φωλιάζουν σε ειδικά κατασκευασμένες τεχνητές πλατφόρμες.
Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου & Λίμνη Κάρλα.

Κατάσταση Διατήρησης και Σύγχρονες Απειλές

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Αργυροπελεκάνος ταξινομείται ως Σχεδόν Απειλούμενο (Near Threatened - NT) στην Κόκκινη Λίστα της IUCN (έχοντας βελτιώσει τη θέση του από «Τρωτό» χάρη στα αυστηρά μέτρα προστασίας των τελευταίων δεκαετιών). Στην Ελλάδα, ωστόσο, εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται ως Τρωτό (VU).

Η Οικολογική Καταστροφή του 2022 (Γρίπη των Πτηνών)

Την άνοιξη του 2022, οι πληθυσμοί του Αργυροπελεκάνου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη υπέστησαν το σοβαρότερο πλήγμα στη σύγχρονη ιστορία τους από μια πρωτοφανή επιδημία της Γρίπης των Πτηνών υψηλής παθογονικότητας (H5N1):
Πάνω από 2.300 Αργυροπελεκάνοι έχασαν τη ζωή τους στην Ελλάδα (κυρίως στις Πρέσπες, τη Χειμαδίτιδα, την Κερκίνη και την Κάρλα).
Στη Μικρή Πρέσπα, η μεγαλύτερη αποικία του κόσμου έχασε περίπου το 60% των αναπαραγωγικών της μελών (σχεδόν 1.800 πουλιά) μέσα σε λίγους μήνες.
Η καταστροφή αυτή εξάλειψε περίπου το 40% του πληθυσμού της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους, αποτελώντας τη χειρότερη καταγεγραμμένη περιβαλλοντική κρίση για την άγρια πανίδα της Ελλάδας.
Έκτοτε, η επιστημονική κοινότητα και οργανώσεις όπως η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών και η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση και στενή παρακολούθηση για την αργή ανάκαμψη του είδους και την αποτροπή νέων εξάρσεων.

Άλλες Κύριες Απειλές

Πρόσκρουση σε ηλεκτροφόρα σύρματα: Λόγω του μεγάλου τους βάρους, οι πελεκάνοι δεν μπορούν να κάνουν εύκολα ελιγμούς στον αέρα, με αποτέλεσμα να προσκρούουν σε καλώδια μεταφοράς ρεύματος κοντά σε υγροτόπους.
Απώλεια και υποβάθμιση βιοτόπων: Η αποξήρανση υγροτόπων, η μείωση της στάθμης των υδάτων και η κλιματική αλλαγή.
Όχληση από τον τουρισμό & παράνομη αλιεία.
Στα νησάκια της λιμνοθάλασσας Τσουκαλιό και Λογαρού του Αμβρακικού Κόλπου βρίσκονται εγκατεστημένες, οι αποικίες ενός από τα σπανιότερα είδη πουλιών του κόσμου: του αργυροπελεκάνου (Pelecanus crispus).

Κατηγορία: Υδρόβια & Παρυδάτια | Οικογένεια Πελεκάνοι (Pelecanus)

Οικογένεια: Οικογένεια Πελεκανίδες (Pelecanidae)

Ροδοπελεκάνος (Pelecanus onocrotalus)
Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus)