Σιττίδες, Τσοπανάκοι (Sittidae) 
Oι Σιττίδες ζούν κυρίως στην εύκρατη ζώνη σε ορεινά δάση του βόρειου ημισφαιρίου και σε βραχώδεις οικότοπους σε θερμότερες και ξηρότερες περιοχές της Ευρασίας. Η μεγαλύτερη ποικιλία ειδών συναντάται στη Νότια Ασία, με πολλές ομοιότητες μεταξύ τους που καθιστούν δύσκολο τον διαχωρισμό τους. Τρέφεται κυρίως με έντομα, καρύδια και άλλους σπόρους. Αναζητούν έντομα, κρυμμένα μέσα ή κάτω από το φλοιό δέντρων και συχνά τα βλέπουμε να αναρριχώνται σε κορμούς δένδρων κλαδιά και βράχια, μερικές φορές ανάποδα.
Συνηθίζουν να κρύβουν σπόρους και την υπόλοιπη τροφή τους σε ρωγμές δέντρων ή κοιλότητες βράχων. Φωλιάζουν σε τρύπες δέντρων ή κοιλότητες βράχων και οι είσοδοι συχνά φράζονται με χώμα. Τα περισσότερα είδη είναι μη-μεταναστευτικά και ζουν σε συγκεκριμένους οικοτόπους όλο το χρόνο. Δεν υπάρχει σημαντικός διαχωρισμός ανάμεσα στα αρσενικά και τα θηλυκά. Η επιστημονική ονομασία προέρχεται από την αρχαία ελληνική ονομασία του πουλιού τσοπάνης=sitte, το κελάηδισμα του παρομοιάζεται με το σφύριγμα του τσοπάνη όταν αυτός καλεί τα ζώα του.
Κείμενο: Ζιάκας Ηλίας
◾Δενδροτσοπανάκος, Nuthatch (Sitta europaea) Ευρασία
🔸Εμφάνιση: Μήκος 12-14,5 εκ. Έχει γαλαζωπή-γκρι ράχη και μια έντονη μαύρη λωρίδα (μάσκα) που περνά μέσα από το μάτι. Το κάτω μέρος του σώματος είναι συνήθως ωχρό ή πορτοκαλί-καφέ (ανάλογα με την περιοχή).
🔸Βιότοπος: Φυλλοβόλα και μικτά δάση, μεγάλα πάρκα και παλαιοί κήποι. Είναι κοινό είδος στην ηπειρωτική Ελλάδα.
🔸Συμπεριφορά: Σφηνώνει καρπούς (όπως φουντούκια ή βελανίδια) σε σχισμές κορμών και τους χτυπά δυνατά για να τους ανοίξει.
◾Βραχοτσοπανάκος (Sitta neumayer).
🔸Εμφάνιση: Ελαφρώς μεγαλύτερος (14-15,5 εκ.) και πιο ανοιχτόχρωμος από τον Δενδροτσοπανάκο. Η μαύρη λωρίδα στο μάτι είναι πιο λεπτή και εκτείνεται προς τον αυχένα.
🔸Βιότοπος: Ζει αποκλειστικά σε βραχώδεις, ασβεστολιθικές περιοχές, από γκρεμούς μέχρι αρχαία ερείπια. Αποφεύγει τα πυκνά δάση.
🔸Ιδιαιτερότητα: Χτίζει μια εντυπωσιακή φωλιά από λάσπη πάνω στο βράχο, η οποία μοιάζει με μικρό θόλο ή φλασκί, αφήνοντας μόνο μια μικρή τρύπα για είσοδο.
◾Τουρκοτσοπανάκος, Krueper's Nuthatch (Sitta krueperi)
🔸Εμφάνιση: Μικρότερος από τους άλλους δύο. Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι μια μεγάλη κοκκινωπή-καφέ κηλίδα στο στήθος, που κάνει έντονη αντίθεση με το γκρίζο-λευκό κάτω μέρος. Το μπροστινό μέρος του κεφαλιού είναι μαύρο.
🔸Βιότοπος: Στενά συνδεδεμένος με τα δάση Τραχείας Πεύκης (Pinus brutia).
🔸Εξάπλωση: Στην Ευρώπη συναντάται μόνο στο νησί της Λέσβου, γεγονός που τον καθιστά πόλο έλξης για χιλιάδες παρατηρητές πουλιών από όλο τον κόσμο.
🔸Περιγραφή: Είναι ένας από τους μικρότερους τσοπανάκους (μήκος περίπου 12 εκ.).
🔸Φτέρωμα: Έχει γαλαζωπή-γκρι ράχη και υπόλευκο/γκριζωπό στήθος.
🔸Εξάπλωση: Ζει αποκλειστικά στο νησί της Κορσικής στη Μεσόγειο.
🔸Αποθήκευση Τροφής: Έχουν τη συνήθεια να σφηνώνουν σπόρους ή έντομα στις σχισμές του φλοιού (το "αμόνι" τους) και να τους χτυπούν με το ράμφος για να τους ανοίξουν ή να τους τεμαχίσουν.
🔸Φώλιασμα: Πολλά είδη χρησιμοποιούν λάσπη για να στενέψουν την είσοδο της φωλιάς τους, προστατεύοντας τους νεοσσούς από αρπακτικά.
🔸Γεωγραφία: Κεντρική Ασία (Ιράν, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Καζακστάν).
🔸Βιότοπος: Βραχώδεις πλαγιές, φαράγγια και γυμνά βουνά. Χτίζει μια εντυπωσιακή φωλιά από λάσπη σε σχήμα φιάλης πάνω στους βράχους.
🔸Γεωγραφία: Βορειοανατολική Ινδία, Μιανμάρ, Ταϊλάνδη, Λάος και Βιετνάμ.
🔸Βιότοπος: Δάση αειθαλών και φυλλοβόλων δέντρων, συνήθως σε υψόμετρα πάνω από 1.000 μέτρα.
🔸Γεωγραφία: Ευρεία εξάπλωση στη Νοτιοανατολική Ασία, την Ινδία και την Ινδονησία.
🔸Βιότοπος: Τροπικά και υποτροπικά δάση, συχνά σε χαμηλά υψόμετρα.
🔸Γεωγραφία: Μαλαισία, Σουμάτρα και Ιάβα.
🔸Βιότοπος: Ορεινά υγρά δάση (Cloud forests). Είναι πολύ δραστήριο πουλί και συχνά κινείται σε ομάδες.
🔸Γεωγραφία: Ευρεία εξάπλωση από τον νότιο Καναδά, σε όλες τις ΗΠΑ, μέχρι το κεντρικό Μεξικό.
🔸Βιότοπος: Φυλλοβόλα και μικτά δάση, κήποι και πάρκα. Είναι πολύ κοινός επισκέπτης σε ταΐστρες πουλιών.
🔸Συμπεριφορά: Είναι μονογαμικό πουλί και τα ζευγάρια παραμένουν μαζί στην επικράτειά τους όλο τον χρόνο.
🔸Γεωγραφία: Αναπαράγεται στον Καναδά και τις βόρειες ΗΠΑ. Τον χειμώνα μεταναστεύει νοτιότερα ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των σπόρων κωνοφόρων.
🔸Βιότοπος: Κυρίως δάση ελάτης και πεύκου.
🔸Ιδιαιτερότητα: Αλείφει ρετσίνι κωνοφόρων γύρω από την είσοδο της φωλιάς του για να αποτρέψει τους εισβολείς (π.χ. σκίουρους ή αρπακτικά).
🔸Γεωγραφία: Δυτική Βόρεια Αμερική, από τη Βρετανική Κολομβία έως το κεντρικό Μεξικό.
🔸Βιότοπος: Αποκλειστικά σε δάση με Πεύκη την κίτρινη (Ponderosa Pine).
🔸Κοινωνικότητα: Εξαιρετικά κοινωνικό είδος. Φωλιάζουν ομαδικά και χρησιμοποιούν "βοηθούς" στην αναπαραγωγή. Τον χειμώνα, πάνω από 100 πουλιά μπορεί να στριμωχτούν στην ίδια κουφάλα δέντρου για να ζεσταθούν!
🔸Γεωγραφία: Νοτιοανατολικές ΗΠΑ και Μπαχάμες.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτά δάση πεύκου.
🔸Χρήση Εργαλείων: Είναι ένα από τα ελάχιστα στρουθιόμορφα που χρησιμοποιούν εργαλεία. Χρησιμοποιεί ένα κομμάτι φλοιού ως "μοχλό" για να ανασηκώσει άλλες στρώσεις φλοιού και να βρει κρυμμένα έντομα.
Ο Τοιχοδρόμος είναι ένα πουλί που συναντάται σε βραχώδη βουνά και φαράγγια και αναπαράγεται κυρίως στην αλπική ζώνη...
Oι Σιττίδες ζούν κυρίως στην εύκρατη ζώνη σε ορεινά δάση του βόρειου ημισφαιρίου και σε βραχώδεις οικότοπους σε θερμότερες και ξηρότερες περιοχές της Ευρασίας. Η μεγαλύτερη ποικιλία ειδών συναντάται στη Νότια Ασία, με πολλές ομοιότητες μεταξύ τους που καθιστούν δύσκολο τον διαχωρισμό τους. Τρέφεται κυρίως με έντομα, καρύδια και άλλους σπόρους. Αναζητούν έντομα, κρυμμένα μέσα ή κάτω από το φλοιό δέντρων και συχνά τα βλέπουμε να αναρριχώνται σε κορμούς δένδρων κλαδιά και βράχια, μερικές φορές ανάποδα.
Κερθιιδόμορφα
Κερθιίδες
Καµποδενδροβάτης
Βουνοδενδροβάτης
Certhia americana
Τοιχοδρόμος
Σιττίδες
Δενδροτσοπανάκος
Βραχοτσοπανάκος
Τουρκοτσοπανάκος
Κλιμακτερίδες
Τρυποφράχτης
Κείμενο: Ζιάκας Ηλίας
Υπάρχουν τα ακόλουθα είδη στην οικογένεια:
Οι Τσοπανάκοι είναι μικρά, στιβαρά πουλιά με δυνατό ράμφος και κοντή ουρά. Η ικανότητά τους να αναρριχώνται και να καταβαίνουν κάθετες επιφάνειες με το κεφάλι προς τα κάτω τα κάνει να ξεχωρίζουν αμέσως από τους Δεντροβάτες και τους Δρυοκολάπτες.◾Δενδροτσοπανάκος, Nuthatch (Sitta europaea) Ευρασία
🔸Εμφάνιση: Μήκος 12-14,5 εκ. Έχει γαλαζωπή-γκρι ράχη και μια έντονη μαύρη λωρίδα (μάσκα) που περνά μέσα από το μάτι. Το κάτω μέρος του σώματος είναι συνήθως ωχρό ή πορτοκαλί-καφέ (ανάλογα με την περιοχή).
🔸Βιότοπος: Φυλλοβόλα και μικτά δάση, μεγάλα πάρκα και παλαιοί κήποι. Είναι κοινό είδος στην ηπειρωτική Ελλάδα.
🔸Συμπεριφορά: Σφηνώνει καρπούς (όπως φουντούκια ή βελανίδια) σε σχισμές κορμών και τους χτυπά δυνατά για να τους ανοίξει.
◾Βραχοτσοπανάκος (Sitta neumayer).
🔸Εμφάνιση: Ελαφρώς μεγαλύτερος (14-15,5 εκ.) και πιο ανοιχτόχρωμος από τον Δενδροτσοπανάκο. Η μαύρη λωρίδα στο μάτι είναι πιο λεπτή και εκτείνεται προς τον αυχένα.
🔸Βιότοπος: Ζει αποκλειστικά σε βραχώδεις, ασβεστολιθικές περιοχές, από γκρεμούς μέχρι αρχαία ερείπια. Αποφεύγει τα πυκνά δάση.
🔸Ιδιαιτερότητα: Χτίζει μια εντυπωσιακή φωλιά από λάσπη πάνω στο βράχο, η οποία μοιάζει με μικρό θόλο ή φλασκί, αφήνοντας μόνο μια μικρή τρύπα για είσοδο.
◾Τουρκοτσοπανάκος, Krueper's Nuthatch (Sitta krueperi)
🔸Εμφάνιση: Μικρότερος από τους άλλους δύο. Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι μια μεγάλη κοκκινωπή-καφέ κηλίδα στο στήθος, που κάνει έντονη αντίθεση με το γκρίζο-λευκό κάτω μέρος. Το μπροστινό μέρος του κεφαλιού είναι μαύρο.
🔸Βιότοπος: Στενά συνδεδεμένος με τα δάση Τραχείας Πεύκης (Pinus brutia).
🔸Εξάπλωση: Στην Ευρώπη συναντάται μόνο στο νησί της Λέσβου, γεγονός που τον καθιστά πόλο έλξης για χιλιάδες παρατηρητές πουλιών από όλο τον κόσμο.
◾Τσοπανάκος της Κορσικής, Corsican Nuthatch (Sitta whiteheadi)
Ο Τσοπανάκος της Κορσικής είναι το μοναδικό ενδημικό πουλί της Γαλλίας (εξαιρουμένων των υπερπόντιων κτήσεων). Είναι ένας μικροσκοπικός αναρριχητής, στενά συνδεδεμένος με τα αρχαία δάση της Μαύρης Πεύκης του νησιού.🔸Περιγραφή: Είναι ένας από τους μικρότερους τσοπανάκους (μήκος περίπου 12 εκ.).
🔸Φτέρωμα: Έχει γαλαζωπή-γκρι ράχη και υπόλευκο/γκριζωπό στήθος.
🔸Εξάπλωση: Ζει αποκλειστικά στο νησί της Κορσικής στη Μεσόγειο.
Οι Τσοπανάκοι της Ασίας (Γένος Sitta)
Οι Τσοπανάκοι είναι μικρά, στιβαρά πουλιά με μεγάλο κεφάλι, κοντή ουρά και ισχυρό ράμφος. Στην Ασία συναντάμε μερικά από τα πιο εντυπωσιακά και πολύχρωμα είδη της οικογένειας Sittidae.Ιδιαίτερα Χαρακτηριστικά των Τσοπανάκων
🔸Η Κίνηση: Σε αντίθεση με τους Δρυοκολάπτες και τις Κέρθιες, οι Τσοπανάκοι δεν χρησιμοποιούν την ουρά τους για στήριξη. Βασίζονται αποκλειστικά στα πόδια τους, γεγονός που τους επιτρέπει να κινούνται με την ίδια ευκολία προς όλες τις κατευθύνσεις (πάνω, κάτω, πλάγια).🔸Αποθήκευση Τροφής: Έχουν τη συνήθεια να σφηνώνουν σπόρους ή έντομα στις σχισμές του φλοιού (το "αμόνι" τους) και να τους χτυπούν με το ράμφος για να τους ανοίξουν ή να τους τεμαχίσουν.
🔸Φώλιασμα: Πολλά είδη χρησιμοποιούν λάσπη για να στενέψουν την είσοδο της φωλιάς τους, προστατεύοντας τους νεοσσούς από αρπακτικά.
◾1. Ανατολικός Βραχοτσοπανάκος, Eastern Rock Nuthatch (Sitta teprhonota ssp dresseri)
🔸Περιγραφή: Μεγαλύτερος από τον κοινό Βραχοτσοπανάκο, με πιο ανοιχτό γκρίζο χρώμα στη ράχη και πολύ έντονη μαύρη γραμμή (μάσκα) που ξεκινά από το ράμφος και εκτείνεται πολύ πίσω από το μάτι.🔸Γεωγραφία: Κεντρική Ασία (Ιράν, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Καζακστάν).
🔸Βιότοπος: Βραχώδεις πλαγιές, φαράγγια και γυμνά βουνά. Χτίζει μια εντυπωσιακή φωλιά από λάσπη σε σχήμα φιάλης πάνω στους βράχους.
◾2. Καστανόπλευρος Τσοπανάκος, Chestnut-vented Nuthatch (Sitta nagaensis)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει πολύ με τον Ευρωπαϊκό Τσοπανάκο (Sitta europaea), αλλά διακρίνεται από τις έντονες καστανές/κεραμιδί πλευρές κοντά στην ουρά και το πιο γκρίζο (λιγότερο λευκό) στήθος.🔸Γεωγραφία: Βορειοανατολική Ινδία, Μιανμάρ, Ταϊλάνδη, Λάος και Βιετνάμ.
🔸Βιότοπος: Δάση αειθαλών και φυλλοβόλων δέντρων, συνήθως σε υψόμετρα πάνω από 1.000 μέτρα.
◾3. Βελούδινος Τσοπανάκος, Velvet-fronted Nuthatch (Sitta frontalis)
🔸Περιγραφή: Ένα από τα πιο όμορφα είδη. Έχει μοναδικό μπλε-ιώδες φτέρωμα στη ράχη, κόκκινο ράμφος και ένα μαύρο "βελούδινο" μέτωπο. Τα μάτια του είναι κίτρινα και περιβάλλονται από έναν κόκκινο δακτύλιο.🔸Γεωγραφία: Ευρεία εξάπλωση στη Νοτιοανατολική Ασία, την Ινδία και την Ινδονησία.
🔸Βιότοπος: Τροπικά και υποτροπικά δάση, συχνά σε χαμηλά υψόμετρα.
◾4. Γαλάζιος Τσοπανάκος, Blue Nuthatch (Sitta azurea)
🔸Περιγραφή: Ο πιο εντυπωσιακός της οικογένειας. Έχει βαθύ σκούρο μπλε χρώμα στη ράχη, μαύρο κεφάλι και λευκό στήθος. Τα φτερά του έχουν γαλάζιες λεπτομέρειες που μοιάζουν με κόσμημα. Το ράμφος του είναι λευκό-γαλάζιο.🔸Γεωγραφία: Μαλαισία, Σουμάτρα και Ιάβα.
🔸Βιότοπος: Ορεινά υγρά δάση (Cloud forests). Είναι πολύ δραστήριο πουλί και συχνά κινείται σε ομάδες.
Οι Τσοπανάκοι της Βόρειας Αμερικής (Γένος Sitta)
Οι Τσοπανάκοι της Αμερικής είναι ιδιαίτερα προσαρμοστικά πουλιά. Ενώ μοιράζονται την κλασική ικανότητα να κατεβαίνουν τους κορμούς με το κεφάλι προς τα κάτω, τα αμερικανικά είδη έχουν αναπτύξει μοναδικές κοινωνικές δομές και τεχνικές συλλογής τροφής.◾1. Λευκόστηθος Τσοπανάκος, White Breasted Nutchatch (Sitta carolinensis)
🔸Περιγραφή: Ο μεγαλύτερος τσοπανάκος της Βόρειας Αμερικής. Έχει λευκό πρόσωπο και στήθος, γαλαζωπή-γκρι ράχη και μαύρη κορυφή κεφαλιού. Τα φτερά της ουράς έχουν λευκές άκρες.🔸Γεωγραφία: Ευρεία εξάπλωση από τον νότιο Καναδά, σε όλες τις ΗΠΑ, μέχρι το κεντρικό Μεξικό.
🔸Βιότοπος: Φυλλοβόλα και μικτά δάση, κήποι και πάρκα. Είναι πολύ κοινός επισκέπτης σε ταΐστρες πουλιών.
🔸Συμπεριφορά: Είναι μονογαμικό πουλί και τα ζευγάρια παραμένουν μαζί στην επικράτειά τους όλο τον χρόνο.
◾2. Κοκκινόστηθος Τσοπανάκος, Red-breasted Nuthatch (Sitta canadensis)
🔸Περιγραφή: Μικρότερος από τον λευκοστήθο, με έντονη σκουριά-κόκκινη κοιλιά. Το κεφάλι του έχει ένα εντυπωσιακό μοτίβο: μαύρη κορυφή, λευκό "φρύδι" και μια μαύρη γραμμή που διαπερνά το μάτι.🔸Γεωγραφία: Αναπαράγεται στον Καναδά και τις βόρειες ΗΠΑ. Τον χειμώνα μεταναστεύει νοτιότερα ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των σπόρων κωνοφόρων.
🔸Βιότοπος: Κυρίως δάση ελάτης και πεύκου.
🔸Ιδιαιτερότητα: Αλείφει ρετσίνι κωνοφόρων γύρω από την είσοδο της φωλιάς του για να αποτρέψει τους εισβολείς (π.χ. σκίουρους ή αρπακτικά).
◾3. Πυγμαίος Τσοπανάκος, Pygmy Nuthatch (Sitta pygmaea)
🔸Περιγραφή: Μικροσκοπικό πουλί με λαδί-γκρι κεφάλι, γαλαζωπή ράχη και υπόλευκη κοιλιά.🔸Γεωγραφία: Δυτική Βόρεια Αμερική, από τη Βρετανική Κολομβία έως το κεντρικό Μεξικό.
🔸Βιότοπος: Αποκλειστικά σε δάση με Πεύκη την κίτρινη (Ponderosa Pine).
🔸Κοινωνικότητα: Εξαιρετικά κοινωνικό είδος. Φωλιάζουν ομαδικά και χρησιμοποιούν "βοηθούς" στην αναπαραγωγή. Τον χειμώνα, πάνω από 100 πουλιά μπορεί να στριμωχτούν στην ίδια κουφάλα δέντρου για να ζεσταθούν!
◾4. Καφεκέφαλος Τσοπανάκος, Brown-headed Nuthatch (Sitta pusilla)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει με τον Πυγμαίο αλλά έχει έντονο καφέ κεφάλι με μια λευκή κηλίδα στον αυχένα.🔸Γεωγραφία: Νοτιοανατολικές ΗΠΑ και Μπαχάμες.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτά δάση πεύκου.
🔸Χρήση Εργαλείων: Είναι ένα από τα ελάχιστα στρουθιόμορφα που χρησιμοποιούν εργαλεία. Χρησιμοποιεί ένα κομμάτι φλοιού ως "μοχλό" για να ανασηκώσει άλλες στρώσεις φλοιού και να βρει κρυμμένα έντομα.
Τοιχοδρομίδες (Tichodromadidae):
Τοιχοδρόμος (Tichodroma muraria).Ο Τοιχοδρόμος είναι ένα πουλί που συναντάται σε βραχώδη βουνά και φαράγγια και αναπαράγεται κυρίως στην αλπική ζώνη...
