Ιερακίδες (Falconidae) 
Αρπακτικά πουλιά μικρού και μεσαίου μεγέθους με δυνατά κυρτά νύχια και άριστη όραση. Το φτέρωμα είναι συνήθως καφέ, λευκό, μαύρο και γκρι. Υπάρχει μεγάλη διαφορά στο φτέρωμα των αρσενικών και θηλυκών.
Διαφέρουν από τα άλλα Ιερακόμορφα (Falconiformes) στον τρόπο με τον οποίο σκοτώνουν το θήραμα, οι Ιερακίδες με το ράμφος
τους, σε αντίθεση με τα άλλα Ιερακόμορφα που χρησιμοποιούν τα γαμψά νύχια για να θανατώσουν το θήραμά τους.
Τα μεγάλα ζωηρά μάτια των γερακιών βρίσκονται στις πλευρές της κεφαλής, ενώ το ράμφος τους είναι κοντό, ισχυρό και κυρτό, καλυμμένο στη βάση του από μια δερματική πτυχή, που λέγεται κηρός. Το γεράκι διαθέτει στην άνω γνάθο ένα ζευγάρι ψευδών πλευρικών δοντιών.
Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της οικογένειας των ιερακιδών, που ανήκει στην τάξη των ιερακόμορφων: 1) πετρίτης· 2) ιερό γεράκι· 3) δεντρόβιο γεράκι ή κορυδαλλοφάγος· 4) γεράκι της Αφρικής· 5) ικτίνος ο κοινός· 6) κοινό γεράκι· 7) ιέραξ ο αλιευτικός.
Το γεράκι νάνος έχει μήκος μόλις 27-30 εκ. και πετά γρήγορα με ζιγκ-ζαγκ, όπως τα περιστέρια. Τα γεράκια εκπαιδεύονται ακόμη και σήμερα για ορισμένα είδη κυνηγιού. Το γεράκι το γνήσιο ή πετροκιρκινέζι ζει στην Ευρώπη και σε πολλές περιοχές της Ασίας και της Αφρικής· στην Ελλάδα βρίσκεται παντού, σε μεσογειακές περιοχές και στα νησιά, και είναι γνωστό ως κιρκινέζι των βράχων.
🔸Ράμφος: Ισχυρό, γαμψό, με εγκοπή ("δόντι") για θανάτωση λείας.
🔸Φτερούγες: Συνήθως μυτερές (στα Falco) ή στρογγυλεμένες (στα Micrastur).
🔸Όραση: 8-10 φορές ισχυρότερη από την ανθρώπινη.
🔸Αναπαραγωγή: Συνήθως δεν χτίζουν δική τους φωλιά (χρησιμοποιούν βράχια, κουφάλες ή φωλιές άλλων).
🔸Ταχύτητα: Στην κάθετη εφόρμηση (dive) μπορεί να ξεπεράσει τα 380 χλμ/ώρα.
🔸Γεωγραφία: Παγκόσμια εξάπλωση. Στην Ελλάδα αναπαράγεται σε απόκρημνα βράχια και φαράγγια, αλλά και σε ψηλά κτίρια πόλεων.
🔸Συμπεριφορά: Είναι διάσημο για την ικανότητά του να κάνει "φτερούγισμα" (hovering) στον αέρα πάνω από ένα σημείο, αναζητώντας τρωκτικά και έντομα στο έδαφος.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτές εκτάσεις, καλλιέργειες, ακόμα και μέσα στις πόλεις (φωλιάζει σε εσοχές κτιρίων).
🔸Κοινωνικότητα: Είναι εξαιρετικά κοινωνικό και φωλιάζει σε αποικίες, συχνά κάτω από τις στέγες παλιών σπιτιών σε χωριά της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας.
🔸Καθεστώς: Θεωρείται απειλούμενο είδος και προστατεύεται αυστηρά.
🔸Κυνήγι: Είναι εξπέρ στο να πιάνει έντομα (λιβελούλες) και μικρά πουλιά στον αέρα με απίστευτη ευελιξία.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτά δάση και παρυφές δασών.
🔸Ιδιαιτερότητα: Είναι το μόνο αρπακτικό που φωλιάζει το φθινόπωρο στο Αιγαίο, ώστε η εκκόλαψη των νεοσσών να συμπέσει με τη φθινοπωρινή μετανάστευση των μικρόπουλων, τα οποία αποτελούν την κύρια τροφή του.
🔸Γεωγραφία: Η Ελλάδα φιλοξενεί πάνω από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού του σε ακατοίκητες νησίδες.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτές στέπες και λιβάδια. Στην Ελλάδα είναι σπάνιος επισκέπτης ή τοπικός αναπαραγωγός στη Βόρεια Ελλάδα.
🔸Μάτια: Πολύ μεγάλα σε σχέση με το κεφάλι, με εξαιρετική οξύτητα (μπορούν να δουν ένα ποντίκι από απόσταση 1,5 χιλιομέτρου).
🔸Ράμφος: Διαθέτει το "γερακίσιο δόντι", μια εγκοπή που βοηθά στο σπάσιμο του αυχένα της λείας.
🔸Γεωγραφία: Περιορίζεται στα ψηλά οροπέδια (Páramo) του Εκουαδόρ και της νοτιοδυτικής Κολομβίας.
🔸Βιότοπος: Αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα από 3.000 έως 4.500 μέτρα. Συχνά παρατηρείται σε ομάδες να ψάχνει για σκουλήκια στο έδαφος.
🔸Γεωγραφία: Κατά μήκος των Άνδεων, από το Περού και τη Βολιβία μέχρι τη Βόρεια Χιλή και την Αργεντινή.
🔸Βιότοπος: Απόκρημνες πλαγιές και οροπέδια (Puna). Είναι πολύ κοινό κοντά σε ορυχεία και ορεινά χωριά, όπου αναζητά υπολείμματα τροφής.
🔸Γεωγραφία: Νότιες Άνδεις της Χιλής και της Αργεντινης (Παταγονία).
🔸Βιότοπος: Δάση Nothofagus και αλπικές ζώνες πάνω από τη γραμμή των δέντρων.
🔸Γεωγραφία: Τα νοτιότερα νησιά του κόσμου: Νησιά Φώκλαντ (Falklands), Γη του Πυρός και γύρω νησίδες.
🔸Ιδιαιτερότητα: Είναι παγκοσμίως γνωστό για την απίστευτη περιέργεια και ευφυΐα του. Επιτίθεται συχνά σε αποικίες πιγκουίνων και θαλάσσιων ελεφάντων για τροφή, ενώ δεν διστάζει να κλέψει αντικείμενα από ανθρώπους (καπέλα, εργαλεία κ.α.).
🔸Διατροφή: Είναι ευκαιριακά παμφάγα. Τρώνε από έντομα και μικρά τρωκτικά μέχρι πτώματα, ενώ συχνά "σκάβουν" το έδαφος με τα πόδια τους για να βρουν προνύμφες.
🔸Εξημέρωση: Λόγω της έλλειψης φυσικών εχθρών σε απομονωμένα νησιά (όπως ο P. australis), δείχνουν ελάχιστο φόβο προς τον άνθρωπο, γεγονός που τους κάνει εύκολα παρατηρήσιμους αλλά και ευάλωτους.
🔸Γεωγραφία: Απαντάται από τις νότιες ΗΠΑ (Φλόριντα, Τέξας, Αριζόνα), σε όλο το Μεξικό, την Κεντρική Αμερική και τη βόρεια Νότια Αμερική (Κολομβία, Βενεζουέλα).
🔸Βιότοπος: Ανοιχτές εκτάσεις, σαβάνες, ημι-έρημοι και αγροτικές περιοχές. Συχνά παρατηρείται κατά μήκος των αυτοκινητοδρόμων να ψάχνει για νεκρά ζώα.
🔸Γεωγραφία: Κυριαρχεί στο κεντρικό και νότιο τμήμα της Νότιας Αμερικής: Βραζιλία, Βολιβία, Παραγουάη, Ουρουγουάη, Αργεντινή, Χιλή και μέχρι τη Γη του Πυρός και τα νησιά Φώκλαντ.
🔸Βιότοπος: Παρόμοιος με του βόρειου είδους, προτιμώντας τις πάμπες (pampas) και τις στέπες της Παταγονίας. Είναι εξαιρετικά κοινό είδος σε όλη τη Νότια Κωνοειδή περιοχή.
🔸Ιστορία Εξαφάνισης: Εξαφανίστηκε γύρω στο 1900-1903. Η κύρια αιτία ήταν ο συστηματικός διωγμός από τους κτηνοτρόφους του νησιού, οι οποίοι πίστευαν ότι το πουλί σκότωνε τα νεαρά κατσίκια. Ήταν ένα από τα λίγα είδη που κυνηγήθηκε μέχρι την ολοκληρωτική του εξαφάνιση από τον άνθρωπο μέσα σε λίγες δεκαετίες.
🔸Κοινωνική Ιεραρχία: Στα πτώματα, συνήθως κυριαρχούν επί των γυπών λόγω του ισχυρού τους ράμφους και των επιθετικών τους διαθέσεων.
🔸Το Κάλεσμα: Όταν φωνάζουν, συχνά γέρνουν το κεφάλι τους εντελώς προς τα πίσω μέχρι να ακουμπήσει την πλάτη τους, βγάζοντας έναν ήχο που μοιάζει με κροτάλισμα ("καρά-καρά"), από όπου πήραν και το όνομά τους.
🔸Γεωγραφία: Απαντάται από την Κόστα Ρίκα και τον Παναμά έως τη Βόρεια Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Είναι ένα είδος που επεκτείνει συνεχώς την εξάπλωσή του λόγω της αποψίλωσης των δασών που δημιουργεί νέους ανοιχτούς χώρους.
🔸Βιότοπος: Σαβάνες, βοσκότοποι και γεωργικές εκτάσεις. Παρυφές πόλεων και εθνικές οδοί.
🔸Ιδιαίτερη Συμπεριφορά: Όπως και ο Μαύρος Πολυβόρος, ο Milvago chimachima συχνά κάθεται πάνω σε βοοειδή, άλογα και καπιμπάρα για να τραφεί με τσιμπούρια και άλλα παράσιτα. Είναι επίσης γνωστός για την τάση του να κλέβει τροφή από άλλα πουλιά.
🔸Γεωγραφία: Κυρίως στο νότιο τμήμα της ηπείρου: Χιλή, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και Νότια Βραζιλία. Είναι το πιο κοινό αρπακτικό στην Παταγονία.
🔸Βιότοπος: Οποιοδήποτε ανοιχτό περιβάλλον: στέπες, παραλίες, λιβάδια, ακόμα και μέσα σε μεγάλες πόλεις (όπως το Μπουένος Άιρες). Προσαρμόζεται εύκολα σε μεγάλα υψόμετρα στις Άνδεις.
🔸Διατροφή και Προσαρμοστικότητα: Είναι ο απόλυτος ευκαιριοθήρας: Τρέφεται με έντομα, σκουλήκια, μικρά σπονδυλωτά και πτώματα. Συχνά ακολουθεί τα άροτρα στα χωράφια για να μαζέψει προνύμφες. Ψάχνει σε σκουπιδότοπους και τρέφεται με υπολείμματα ανθρώπινης τροφής.
🔸Μέγεθος: Είναι μικρότερος.
🔸Φτέρωμα: Δεν έχει τη λευκή κοιλιά του Ibycter.
🔸Διατροφή: Δεν είναι εξειδικευμένος σφηκοφάγος, αλλά παμφάγος "καθαριστής".
🔸Γεωγραφία: Απαντάται σε ολόκληρη τη λεκάνη του Αμαζονίου και του Ορινόκο στη Νότια Αμερική: Βραζιλία, Περού, Ισημερινός (Εκουαδόρ), Κολομβία, Βενεζουέλα, Γουιάνα, Σουρινάμ και Γαλλική Γουιάνα. Βρίσκεται επίσης στις ανατολικές πλαγιές των Άνδεων.
🔸Βιότοπος: Είναι πουλί των χαμηλών υψομέτρων και προτιμά: Όχθες ποταμών και παραποτάμια δάση (Várzea). Σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα κοντά σε νερό. Συχνά εμφανίζεται κοντά σε ανθρώπινες κατοικίες και χωριά κατά μήκος των ποταμών.
🔸Διατροφή (Ο "Οδοκαθαριστής" του Ποταμού): Είναι εξαιρετικά παμφάγο και ευκαιριακό αρπακτικό: Τρέφεται με πτώματα (ψάρια που ξεβράζονται, υπολείμματα τροφής). Κυνηγά έντομα, μικρά ερπετά, αυγά πουλιών και βατράχους. Έχει μια μοναδική συνήθεια: καθαρίζει τα παράσιτα (τσιμπούρια) από τη ράχη των μεγάλων τρωκτικών Καπιμπάρα (Capybara) και των ταπίρων, προσφέροντάς τους μια "υπηρεσία καθαρισμού" με αντάλλαγμα την τροφή.
Τρέφεται επίσης με καρπούς φοινίκων.
🔸Συμπεριφορά: Σε αντίθεση με τον Κοκκινολαίμη Πολυβόρο (Ibycter), ο Μαύρος Πολυβόρος είναι συνήθως λιγότερο κοινωνικός, αν και μπορεί να παρατηρηθεί σε ζευγάρια ή μικρές οικογενειακές ομάδες. Είναι εξίσου θορυβώδες πουλί με διαπεραστικές κραυγές "κάαα-κάαα-κάαα".
🔸Γεωγραφία: Απαντάται στις τροπικές περιοχές της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής: Από το νότιο Μεξικό και την Κόστα Ρίκα. Σε ολόκληρη τη λεκάνη του Αμαζονίου έως τη Βραζιλία και τη Βολιβία.
🔸Βιότοπος: Είναι κατεξοχήν πουλί του δάσους. Προτιμά: Πρωτογενή τροπικά δάση χαμηλού υψομέτρου. Παρυφές δασών και όχθες ποταμών μέσα στη ζούγκλα. Σε αντίθεση με άλλους Πολυβόρους (Caracaras), σπάνια εμφανίζεται σε ανοιχτές σαβάνες.
🔸Μοναδική Διατροφή (Ο "Σφηκοφάγος"): Είναι ίσως το πιο εξειδικευμένο αρπακτικό στον κόσμο όσον αφορά τη διατροφή του: Η κύρια τροφή του είναι οι προνύμφες σφηκών και μελισσών. Επιτίθεται σε φωλιές σφηκών πάνω στα δέντρα, τις οποίες ξεσκίζει με το ράμφος του για να φάει το περιεχόμενο. Πιστεύεται ότι εκκρίνει μια χημική ουσία που απωθεί τις σφήκες, εμποδίζοντάς τις να τον τσιμπήσουν κατά την επίθεση. Τρέφεται επίσης με φρούτα, έντομα και αυγά πουλιών.
Κοινωνική Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά κοινωνικό πουλί. Συνήθως ζει και μετακινείται σε ομάδες 5-15 ατόμων. Οι ομάδες αυτές είναι πολύ θορυβώδεις, εκπέμποντας δυνατές, τραχιές κραυγές που ακούγονται από μεγάλες αποστάσεις μέσα στο δάσος.
🔸Αναπαραγωγή: Παρουσιάζει το φαινόμενο της συνεργατικής αναπαραγωγής. Όλα τα μέλη της ομάδας βοηθούν στη φροντίδα της φωλιάς και στο τάισμα του νεοσσού, κάτι σπάνιο για αρπακτικό πτηνό.
🔸Γεωγραφία: Απαντάται σε ένα ευρύ φάσμα της Νεοτροπικής ζώνης:
Από το βόρειο Μεξικό έως την Κεντρική Αμερική. Σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική ανατολικά των Άνδεων (έως τη Βόρεια Αργεντινή).
🔸Βιότοπος: Προτιμά περιοχές που συνδυάζουν δέντρα και ανοιχτούς χώρους, όπως: Παρυφές δασών και ξέφωτα. Σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα. Αγροτικές εκτάσεις και περιοχές κοντά σε νερό.
🔸Φωνή (Το "Γέλιο"): Το όνομά του προέρχεται από την εντυπωσιακή του φωνή. Το κάλεσμά του είναι ένας ρυθμικός, επαναλαμβανόμενος ήχος "γουά-κο, γουά-κο" που μοιάζει με ανθρώπινο γέλιο ή κραυγή. Συχνά δύο πουλιά (ζευγάρι) τραγουδούν μαζί σε ντουέτο την αυγή ή το σούρουπο.
🔸Διατροφή (Ο Φιδιοφάγος): Είναι ένας από τους πιο εξειδικευμένους κυνηγούς φιδιών στη φύση.
Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με φίδια, συμπεριλαμβανομένων και των εξαιρετικά δηλητηριωδών (όπως οι οχιές του γένους Bothrops).
Κυνηγά καραδοκώντας από ψηλά κλαδιά. Μόλις εντοπίσει το φίδι, εφορμά και το αρπάζει ακριβώς πίσω από το κεφάλι για να το εξουδετερώσει.
Περιστασιακά μπορεί να φάει σαύρες ή μικρά τρωκτικά.
🔸Αναπαραγωγή: Δεν χτίζει δική του φωλιά. Συνήθως χρησιμοποιεί εγκαταλελειμμένες φωλιές άλλων αρπακτικών (όπως γερακινών), κουφάλες δέντρων ή ακόμα και σχισμές σε βράχους.
🔸Τεχνική Κυνηγιού: Συχνά ακολουθούν σμήνη στρατιωτικών μυρμηγκιών. Καθώς τα μυρμήγκια κινούνται στο έδαφος, ξεσηκώνουν έντομα και μικρά σπονδυλωτά, τα οποία τα γεράκια αρπάζουν με ευκολία.
🔸Φωνή: Είναι πολύ θορυβώδη πουλιά, ειδικά την αυγή. Οι φωνές τους θυμίζουν συχνά γάβγισμα σκύλου ή ανθρώπινες κραυγές.
🔸Γεωγραφία: Από το Μεξικό έως τη Βόρεια Αργεντινή.
🔸Βιότοπος: Τροπικά και υποτροπικά δάση, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 2.500 μέτρα.
🔸Γεωγραφία: Λεκάνη του Αμαζονίου (Βραζιλία, Περού, Κολομβία).
🔸Βιότοπος: Πρωτογενή τροπικά δάση χαμηλού υψομέτρου.
🔸Γεωγραφία: Νοτιοανατολική περιοχή του Αμαζονίου και παράκτια δάση της Βραζιλίας.
🔸Βιότοπος: Υγρά τροπικά δάση.
🔸Γεωγραφία: Από την Κόστα Ρίκα έως τη Βραζιλία.
🔸Βιότοπος: Πυκνά δάση και παρυφές δασών. Είναι ένα από τα πιο "ακριβοθώρητα" είδη του γένους.
🔸Γεωγραφία: Από το Κεντρικό Μεξικό έως τη Βόρεια Αργεντινή.
🔸Βιότοπος: Ποικιλία δασικών οικοσυστημάτων, από ζούγκλες έως ξηρά δάση.
🔸Γεωγραφία: Περιορισμένη εξάπλωση στον δυτικό Αμαζόνιο (Εκουαδόρ, Περού, Βραζιλία).
🔸Βιότοπος: Τροπικά δάση σε υψόμετρο κάτω των 600 μέτρων.
🔸Γεωγραφία: Πολύ περιορισμένη περιοχή Chocó (Κολομβία και Εκουαδόρ).
🔸Βιότοπος: Υγρά δάση χαμηλού υψομέτρου.
🔸Γεωγραφία: Απαντάται αποκλειστικά στη Νότια Αμερική. Η εξάπλωσή του περιορίζεται κυρίως στην Αργεντινή (από τα βόρεια έως την Παταγονία), τη δυτική Παραγουάη και τμήματα της νοτιοανατολικής Βολιβίας και της Ουρουγουάης.
🔸Βιότοπος: Προτιμά ξηρά και ημι-ξηρά περιβάλλοντα, όπως:
Chaco: Οι ξηροί θαμνότοποι και τα αραιά δάση της περιοχής Τσάκο.
Ανοιχτές σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα.
Περιοχές με χαμηλή βλάστηση και κάκτους.
🔸Διατροφή και Κυνήγι: Τρέφεται κυρίως με μεγάλα έντομα (ακρίδες, τζιτζίκια), μικρά πουλιά, σαύρες και τρωκτικά. Συχνά καραδοκεί από ψηλά σημεία (δέντρα ή στύλους) και εφορμά στη λεία του στο έδαφος ή στον αέρα.
Αναπαραγωγή: Όπως και πολλά άλλα μέλη της οικογένειας των Γερακιών, δεν χτίζει δική του φωλιά. Συχνά καταλαμβάνει τις μεγάλες, κλειστές φωλιές από κλαδιά που κατασκευάζουν οι Monk Parakeets (Μυοψίττακοι) ή άλλα πουλιά της οικογένειας των Furnariidae (όπως οι κεραμιδάδες).
Τεχνική Κυνηγιού: Συνήθως κάθονται σε ένα εμφανές σημείο (π.χ. στην κορυφή μιας ακακίας ή ενός στύλου) και εφορμούν στο έδαφος μόλις εντοπίσουν τη λεία τους, θυμίζοντας περισσότερο τη συμπεριφορά των Κεφαλάδων (Laniidae) παρά των μεγάλων γερακιών.
🔸Γεωγραφία: Απαντάται σε δύο ξεχωριστές περιοχές της Αφρικής: στην Ανατολική Αφρική (Αιθιοπία έως Τανζανία) και στη Νοτιοδυτική Αφρική (Ναμίμπια, Μποτσουάνα, Νότια Αφρική).
🔸Βιότοπος: Ημιέρημες περιοχές και ξηρές σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα.
🔸Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Έχει μια μοναδική σχέση συμβίωσης με τα πουλιά Υφάντες (Weavers). Δεν χτίζει δική του φωλιά, αλλά καταλαμβάνει ένα από τα πολλά "διαμερίσματα" στις τεράστιες συλλογικές φωλιές των Υφαντών. Παρά το γεγονός ότι είναι αρπακτικό, σπάνια επιτίθεται στους γείτονές του, προσφέροντας μάλιστα προστασία από φίδια.
🔸Γεωγραφία: Νοτιοανατολική Ασία (Μιανμάρ, Ταϊλάνδη, Λάος, Καμπότζη, Βιετνάμ).
🔸Βιότοπος: Ανοιχτά ξηρά δάση φυλλοβόλων (δάση Dipterocarp) και σαβάνες της Ασίας.
🔸Ταξινόμηση: Συχνά τοποθετείται στο δικό του ξεχωριστό γένος, το Neohierax, καθώς γενετικά και μορφολογικά διαφέρει αρκετά από το αφρικανικό είδος.
🔸Γεωγραφία: Ιμαλάια, Ινδία, Μιανμάρ, Ταϊλάνδη και Λάος.
🔸Βιότοπος: Άκρες δασών, φυλλοβόλα δάση και περιοχές με ξέφωτα σε χαμηλά υψόμετρα.
🔸Γεωγραφία: Μαλαισία, Σουμάτρα, Βόρνεο, Ιάβα και νότια Ταϊλάνδη.
🔸Βιότοπος: Δασικές περιοχές, συχνά κοντά σε καλλιέργειες και ανοιχτά σημεία του δάσους.
🔸Γεωγραφία: Ενδημικό του νησιού Βόρνεο (κυρίως στο βόρειο τμήμα, περιοχή Sabah).
🔸Βιότοπος: Τροπικά δάση χαμηλού υψομέτρου και δευτερογενή δάση.
🔸Γεωγραφία: Ενδημικό των Φιλιππίνων (Λουζόν, Μιντανάο, κ.α.).
🔸Βιότοπος: Υγρά τροπικά δάση, συχνά κάθεται σε ψηλά ξερά κλαδιά δέντρων για να καραδοκεί τη λεία του.
🔸Γεωγραφία: Βορειοανατολική Ινδία, νότια Κίνα και Βιετνάμ.
🔸Βιότοπος: Δάση σε λοφώδεις περιοχές και κατά μήκος ποταμών.
Αρπακτικά πουλιά μικρού και μεσαίου μεγέθους με δυνατά κυρτά νύχια και άριστη όραση. Το φτέρωμα είναι συνήθως καφέ, λευκό, μαύρο και γκρι. Υπάρχει μεγάλη διαφορά στο φτέρωμα των αρσενικών και θηλυκών.
Διαφέρουν από τα άλλα Ιερακόμορφα (Falconiformes) στον τρόπο με τον οποίο σκοτώνουν το θήραμα, οι Ιερακίδες με το ράμφος
Ιερακίδες
Γεράκια
Κιρκινέζι
Βραχοκιρκίνεζο
Μαυροκιρκίνεζο
Νανογέρακο
Δεντρογέρακο
Μαυροπετρίτης
Ερημογέρακο
Χρυσογέρακο
Στεπογέρακο
Πετρίτης
Ερημοπετρίτης
Ασπρογέρακας
Καρακάρα
Μικράστουρ
Τα μεγάλα ζωηρά μάτια των γερακιών βρίσκονται στις πλευρές της κεφαλής, ενώ το ράμφος τους είναι κοντό, ισχυρό και κυρτό, καλυμμένο στη βάση του από μια δερματική πτυχή, που λέγεται κηρός. Το γεράκι διαθέτει στην άνω γνάθο ένα ζευγάρι ψευδών πλευρικών δοντιών.
Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της οικογένειας των ιερακιδών, που ανήκει στην τάξη των ιερακόμορφων: 1) πετρίτης· 2) ιερό γεράκι· 3) δεντρόβιο γεράκι ή κορυδαλλοφάγος· 4) γεράκι της Αφρικής· 5) ικτίνος ο κοινός· 6) κοινό γεράκι· 7) ιέραξ ο αλιευτικός.
Το γεράκι νάνος έχει μήκος μόλις 27-30 εκ. και πετά γρήγορα με ζιγκ-ζαγκ, όπως τα περιστέρια. Τα γεράκια εκπαιδεύονται ακόμη και σήμερα για ορισμένα είδη κυνηγιού. Το γεράκι το γνήσιο ή πετροκιρκινέζι ζει στην Ευρώπη και σε πολλές περιοχές της Ασίας και της Αφρικής· στην Ελλάδα βρίσκεται παντού, σε μεσογειακές περιοχές και στα νησιά, και είναι γνωστό ως κιρκινέζι των βράχων.
Ιερακόμορφα | Ιερακίδες | Γεράκια
Οικογένεια Ιερακίδες (Falconidae)
Η οικογένεια Falconidae περιλαμβάνει περίπου 67 είδη ημερόβιων αρπακτικών πτηνών. Διαφέρουν από τους αετούς και τα γεράκια (Accipitridae) στο ότι σκοτώνουν τη λεία τους με το ράμφος (χρησιμοποιώντας το χαρακτηριστικό "γερακίσιο δόντι") και όχι με τα νύχια.🔸Ράμφος: Ισχυρό, γαμψό, με εγκοπή ("δόντι") για θανάτωση λείας.
🔸Φτερούγες: Συνήθως μυτερές (στα Falco) ή στρογγυλεμένες (στα Micrastur).
🔸Όραση: 8-10 φορές ισχυρότερη από την ανθρώπινη.
🔸Αναπαραγωγή: Συνήθως δεν χτίζουν δική τους φωλιά (χρησιμοποιούν βράχια, κουφάλες ή φωλιές άλλων).
Το Γένος Γεράκι (Falco)
Τα μέλη του γένους Falco είναι τα πιο εξελιγμένα αρπακτικά πτηνά όσον αφορά την πτητική ικανότητα. Με περισσότερα από 40 είδη παγκοσμίως, τα συναντάμε σε κάθε ήπειρο εκτός από την Ανταρκτική. Στην Ελλάδα φιλοξενούμε μερικά από τα πιο εμβληματικά είδη.◾1. Πετρίτης (Peregrine Falcon - Falco peregrinus)
🔸Περιγραφή: Το ταχύτερο ον στον πλανήτη. Έχει στιβαρό σώμα, γκρίζα ράχη και λευκό στήθος με λεπτές ραβδώσεις. Χαρακτηρίζεται από το πλατύ μαύρο "μουστάκι" στο πρόσωπο.🔸Ταχύτητα: Στην κάθετη εφόρμηση (dive) μπορεί να ξεπεράσει τα 380 χλμ/ώρα.
🔸Γεωγραφία: Παγκόσμια εξάπλωση. Στην Ελλάδα αναπαράγεται σε απόκρημνα βράχια και φαράγγια, αλλά και σε ψηλά κτίρια πόλεων.
◾2. Βραχοκιρκίνεζο (Common Kestrel - Falco tinnunculus)
🔸Περιγραφή: Το πιο κοινό γεράκι στην Ευρώπη. Έχει καστανή ράχη με μαύρες κηλίδες. Το αρσενικό έχει γκρίζο κεφάλι και ουρά.🔸Συμπεριφορά: Είναι διάσημο για την ικανότητά του να κάνει "φτερούγισμα" (hovering) στον αέρα πάνω από ένα σημείο, αναζητώντας τρωκτικά και έντομα στο έδαφος.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτές εκτάσεις, καλλιέργειες, ακόμα και μέσα στις πόλεις (φωλιάζει σε εσοχές κτιρίων).
◾3. Κιρκινέζι (Lesser Kestrel - Falco naumanni)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει πολύ με το Βραχοκιρκίνεζο αλλά είναι μικρότερο. Το αρσενικό δεν έχει μαύρες κηλίδες στην πλάτη και έχει γαλαζωπό-γκρι χρώμα στις φτερούγες.🔸Κοινωνικότητα: Είναι εξαιρετικά κοινωνικό και φωλιάζει σε αποικίες, συχνά κάτω από τις στέγες παλιών σπιτιών σε χωριά της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας.
🔸Καθεστώς: Θεωρείται απειλούμενο είδος και προστατεύεται αυστηρά.
◾4. Δεντρογέρακο (Eurasian Hobby - Falco subbuteo)
🔸Περιγραφή: Ένα μικρό, πολύ κομψό γεράκι με μακριές, δρεπανωτές φτερούγες που θυμίζουν πετροχελίδονο. Έχει χαρακτηριστικά κόκκινα "παντελόνια" (πούπουλα στα πόδια).🔸Κυνήγι: Είναι εξπέρ στο να πιάνει έντομα (λιβελούλες) και μικρά πουλιά στον αέρα με απίστευτη ευελιξία.
🔸Βιότοπος: Ανοιχτά δάση και παρυφές δασών.
◾5. Μαυροπετρίτης (Eleonora's Falcon - Falco eleonorae)
🔸Περιγραφή: Ένα μοναδικό γεράκι που απαντάται σε δύο χρωματικές φάσεις (ανοιχτόχρωμη και σκουρόχρωμη).🔸Ιδιαιτερότητα: Είναι το μόνο αρπακτικό που φωλιάζει το φθινόπωρο στο Αιγαίο, ώστε η εκκόλαψη των νεοσσών να συμπέσει με τη φθινοπωρινή μετανάστευση των μικρόπουλων, τα οποία αποτελούν την κύρια τροφή του.
🔸Γεωγραφία: Η Ελλάδα φιλοξενεί πάνω από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού του σε ακατοίκητες νησίδες.
◾6. Στεπογέρακο (Saker Falcon - Falco cherrug)
🔸Περιγραφή: Ένα μεγάλο και δυνατό γεράκι, παραδοσιακά το αγαπημένο των ιερακάρηδων (γερακκάρηδων). Έχει καφέ χρώμα και είναι μεγαλύτερο από τον Πετρίτη.🔸Βιότοπος: Ανοιχτές στέπες και λιβάδια. Στην Ελλάδα είναι σπάνιος επισκέπτης ή τοπικός αναπαραγωγός στη Βόρεια Ελλάδα.
Μορφολογικά Χαρακτηριστικά των Falco
🔸Φτερούγες: Μυτερές και στενές, σχεδιασμένες για υψηλές ταχύτητες.🔸Μάτια: Πολύ μεγάλα σε σχέση με το κεφάλι, με εξαιρετική οξύτητα (μπορούν να δουν ένα ποντίκι από απόσταση 1,5 χιλιομέτρου).
🔸Ράμφος: Διαθέτει το "γερακίσιο δόντι", μια εγκοπή που βοηθά στο σπάσιμο του αυχένα της λείας.
Το Γένος Phalcoboenus (Mountain Caracaras)
Τα μέλη του γένους Phalcoboenus είναι μεσαίου μεγέθους αρπακτικά, προσαρμοσμένα σε μεγάλα υψόμετρα και ψυχρά κλίματα. Είναι γνωστά για την τόλμη τους, την περιέργειά τους και την ικανότητά τους να βαδίζουν με άνεση σε απόκρημνα βράχια.◾1. Λοφιοφόρος Πολυβόρος των Άνδεων (Carunculated Caracara - Phalcoboenus carunculatus)
🔸Περιγραφή: Ένα εντυπωσιακό πουλί με μαύρο φτέρωμα στο πάνω μέρος και έντονες λευκές ραβδώσεις στο στήθος. Το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι το ρυτιδωμένο πορτοκαλί-κόκκινο γυμνό δέρμα στο πρόσωπο και τον λαιμό, που μοιάζει με "λειρί" (caruncle).🔸Γεωγραφία: Περιορίζεται στα ψηλά οροπέδια (Páramo) του Εκουαδόρ και της νοτιοδυτικής Κολομβίας.
🔸Βιότοπος: Αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα από 3.000 έως 4.500 μέτρα. Συχνά παρατηρείται σε ομάδες να ψάχνει για σκουλήκια στο έδαφος.
◾2. Πολυβόρος των Βουνών (Mountain Caracara - Phalcoboenus megalopterus)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει με τον προηγούμενο, αλλά έχει ολόλευκη κοιλιά και στήθος που κάνει έντονη αντίθεση με το μαύρο κεφάλι και την πλάτη. Το δέρμα στο πρόσωπο είναι έντονο πορτοκαλί. Κατά την πτήση, οι φτερούγες του φαίνονται πολύ πλατιές.🔸Γεωγραφία: Κατά μήκος των Άνδεων, από το Περού και τη Βολιβία μέχρι τη Βόρεια Χιλή και την Αργεντινή.
🔸Βιότοπος: Απόκρημνες πλαγιές και οροπέδια (Puna). Είναι πολύ κοινό κοντά σε ορυχεία και ορεινά χωριά, όπου αναζητά υπολείμματα τροφής.
◾3. Λευκόλαιμος Πολυβόρος (White-throated Caracara - Phalcoboenus albogularis)
🔸Περιγραφή: Ένα πολύ κομψό είδος με ολόλευκο κάτω μέρος (λαιμό, στήθος, κοιλιά) και μαύρη ράχη. Το δέρμα του προσώπου είναι κίτρινο. Είναι το πιο "αεροδυναμικό" μέλος του γένους.🔸Γεωγραφία: Νότιες Άνδεις της Χιλής και της Αργεντινης (Παταγονία).
🔸Βιότοπος: Δάση Nothofagus και αλπικές ζώνες πάνω από τη γραμμή των δέντρων.
◾4. Ραβδωτός Πολυβόρος (Striated Caracara - Phalcoboenus australis)
🔸Περιγραφή: Το πιο "άγριο" και σπάνιο μέλος του γένους. Είναι σχεδόν εντελώς σκούρο καφέ-μαύρο με λεπτές λευκές ραβδώσεις στον λαιμό και την πλάτη. Έχει πολύ δυνατό, γαμψό ράμφος και μεγάλες ικανότητες στο βάδισμα.🔸Γεωγραφία: Τα νοτιότερα νησιά του κόσμου: Νησιά Φώκλαντ (Falklands), Γη του Πυρός και γύρω νησίδες.
🔸Ιδιαιτερότητα: Είναι παγκοσμίως γνωστό για την απίστευτη περιέργεια και ευφυΐα του. Επιτίθεται συχνά σε αποικίες πιγκουίνων και θαλάσσιων ελεφάντων για τροφή, ενώ δεν διστάζει να κλέψει αντικείμενα από ανθρώπους (καπέλα, εργαλεία κ.α.).
Συμπεριφορά: Οι "Ευφυείς" των Άνδεων
🔸Κοινωνικότητα: Πολλά είδη του γένους είναι κοινωνικά και κυνηγούν ή αναζητούν τροφή σε ομάδες, κάτι σπάνιο για αρπακτικά.🔸Διατροφή: Είναι ευκαιριακά παμφάγα. Τρώνε από έντομα και μικρά τρωκτικά μέχρι πτώματα, ενώ συχνά "σκάβουν" το έδαφος με τα πόδια τους για να βρουν προνύμφες.
🔸Εξημέρωση: Λόγω της έλλειψης φυσικών εχθρών σε απομονωμένα νησιά (όπως ο P. australis), δείχνουν ελάχιστο φόβο προς τον άνθρωπο, γεγονός που τους κάνει εύκολα παρατηρήσιμους αλλά και ευάλωτους.
Το Γένος Caracara (Λοφιοφόροι Πολυβόροι)
Τα μέλη του γένους Caracara είναι μεγάλα, επιβλητικά αρπακτικά με μακριά πόδια, που περνούν πολύ χρόνο βαδίζοντας στο έδαφος. Είναι τα πιο γνωστά μέλη της υποοικογένειας των Πολυβορίνων και αποτελούν σύμβολο για πολλές περιοχές της Λατινικής Αμερικής.◾1. Βόρειος Πολυβόρος (Northern Caracara - Caracara cheriway)
🔸Περιγραφή: Ένα μεγάλο αρπακτικό (μήκος 50-65 εκ.) με εντυπωσιακή αντίθεση χρωμάτων. Έχει μαύρο σώμα και φτερούγες, λευκό λαιμό και στήθος με λεπτές μαύρες ραβδώσεις. Το κεφάλι του έχει ένα μαύρο λοφίο (σαν καπέλο) και το γυμνό δέρμα στο πρόσωπο είναι έντονο πορτοκαλί-κόκκινο. Κατά την πτήση, οι άκρες των φτερών του δείχνουν μεγάλα λευκά "παράθυρα".🔸Γεωγραφία: Απαντάται από τις νότιες ΗΠΑ (Φλόριντα, Τέξας, Αριζόνα), σε όλο το Μεξικό, την Κεντρική Αμερική και τη βόρεια Νότια Αμερική (Κολομβία, Βενεζουέλα).
🔸Βιότοπος: Ανοιχτές εκτάσεις, σαβάνες, ημι-έρημοι και αγροτικές περιοχές. Συχνά παρατηρείται κατά μήκος των αυτοκινητοδρόμων να ψάχνει για νεκρά ζώα.
◾2. Νότιος Πολυβόρος (Southern Caracara - Caracara plancus)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει εξαιρετικά με τον Βόρειο Πολυβόρο, αλλά είναι ελαφρώς μεγαλύτερος και πιο "βαρύς". Η κυριότερη διαφορά είναι ότι οι ραβδώσεις στο στήθος εκτείνονται περισσότερο προς την κοιλιά και το πάνω μέρος της πλάτης είναι πιο ανοιχτόχρωμο με έντονες ρίγες.🔸Γεωγραφία: Κυριαρχεί στο κεντρικό και νότιο τμήμα της Νότιας Αμερικής: Βραζιλία, Βολιβία, Παραγουάη, Ουρουγουάη, Αργεντινή, Χιλή και μέχρι τη Γη του Πυρός και τα νησιά Φώκλαντ.
🔸Βιότοπος: Παρόμοιος με του βόρειου είδους, προτιμώντας τις πάμπες (pampas) και τις στέπες της Παταγονίας. Είναι εξαιρετικά κοινό είδος σε όλη τη Νότια Κωνοειδή περιοχή.
◾3. Πολυβόρος της Γουαδελούπης (Guadalupe Caracara - Caracara lutosa) - ΕΞΑΦΑΝΙΣΜΕΝΟ
🔸Περιγραφή: Ήταν ένα ενδημικό είδος του νησιού Γουαδελούπη (Μεξικό). Είχε πιο ομοιόμορφο καφέ-γκρι χρώμα και λιγότερο έντονη αντίθεση από τους συγγενείς του.🔸Ιστορία Εξαφάνισης: Εξαφανίστηκε γύρω στο 1900-1903. Η κύρια αιτία ήταν ο συστηματικός διωγμός από τους κτηνοτρόφους του νησιού, οι οποίοι πίστευαν ότι το πουλί σκότωνε τα νεαρά κατσίκια. Ήταν ένα από τα λίγα είδη που κυνηγήθηκε μέχρι την ολοκληρωτική του εξαφάνιση από τον άνθρωπο μέσα σε λίγες δεκαετίες.
Συμπεριφορά και Διατροφή
🔸Ο "Αετός" του Εδάφους: Παρόλο που είναι γεράκια, συμπεριφέρονται συχνά σαν γύπες. Είναι παμφάγα και τρέφονται με πτώματα, έντομα, ερπετά, μικρά θηλαστικά και αυγά.🔸Κοινωνική Ιεραρχία: Στα πτώματα, συνήθως κυριαρχούν επί των γυπών λόγω του ισχυρού τους ράμφους και των επιθετικών τους διαθέσεων.
🔸Το Κάλεσμα: Όταν φωνάζουν, συχνά γέρνουν το κεφάλι τους εντελώς προς τα πίσω μέχρι να ακουμπήσει την πλάτη τους, βγάζοντας έναν ήχο που μοιάζει με κροτάλισμα ("καρά-καρά"), από όπου πήραν και το όνομά τους.
Το Γένος Milvago (Brown Caracaras)
Οι Πολυβόροι του γένους Milvago είναι μικρομεσαία αρπακτικά που διακρίνονται για την ευφυΐα τους και την ικανότητα να επιβιώνουν σε ανθρωπογενή περιβάλλοντα. Σε αντίθεση με τα δασικά γεράκια, προτιμούν ανοιχτές εκτάσεις και είναι εξαιρετικά παμφάγα.◾1. Κιτρινοκέφαλος Πολυβόρος (Yellow-headed Caracara - Milvago chimachima)
🔸Περιγραφή: Ένα πολύ κομψό πουλί με χαρακτηριστικό κρεμ-λευκό κεφάλι και στήθος, και σκούρα καφέ ράχη. Διαθέτει μια λεπτή μαύρη γραμμή που ξεκινά από το μάτι και εκτείνεται προς τα πίσω. Κατά την πτήση, αποκαλύπτονται μεγάλα λευκά "μπαλώματα" στις άκρες των φτερών.🔸Γεωγραφία: Απαντάται από την Κόστα Ρίκα και τον Παναμά έως τη Βόρεια Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Είναι ένα είδος που επεκτείνει συνεχώς την εξάπλωσή του λόγω της αποψίλωσης των δασών που δημιουργεί νέους ανοιχτούς χώρους.
🔸Βιότοπος: Σαβάνες, βοσκότοποι και γεωργικές εκτάσεις. Παρυφές πόλεων και εθνικές οδοί.
🔸Ιδιαίτερη Συμπεριφορά: Όπως και ο Μαύρος Πολυβόρος, ο Milvago chimachima συχνά κάθεται πάνω σε βοοειδή, άλογα και καπιμπάρα για να τραφεί με τσιμπούρια και άλλα παράσιτα. Είναι επίσης γνωστός για την τάση του να κλέβει τροφή από άλλα πουλιά.
◾2. Πολυβόρος Τσιμάνγκο (Chimango Caracara - Milvago chimango)
🔸Περιγραφή: Είναι ελαφρώς μικρότερος και έχει πιο ομοιόμορφο καφέ-κανελί φτέρωμα με λεπτές ραβδώσεις. Διαθέτει μια ανοιχτόχρωμη περιοχή στη βάση των πρωτευόντων φτερών που είναι ορατή στην πτήση. Είναι ένα από τα πιο "ταπεινά" σε εμφάνιση αλλά πιο πετυχημένα αρπακτικά της Νότιας Αμερικής.🔸Γεωγραφία: Κυρίως στο νότιο τμήμα της ηπείρου: Χιλή, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και Νότια Βραζιλία. Είναι το πιο κοινό αρπακτικό στην Παταγονία.
🔸Βιότοπος: Οποιοδήποτε ανοιχτό περιβάλλον: στέπες, παραλίες, λιβάδια, ακόμα και μέσα σε μεγάλες πόλεις (όπως το Μπουένος Άιρες). Προσαρμόζεται εύκολα σε μεγάλα υψόμετρα στις Άνδεις.
🔸Διατροφή και Προσαρμοστικότητα: Είναι ο απόλυτος ευκαιριοθήρας: Τρέφεται με έντομα, σκουλήκια, μικρά σπονδυλωτά και πτώματα. Συχνά ακολουθεί τα άροτρα στα χωράφια για να μαζέψει προνύμφες. Ψάχνει σε σκουπιδότοπους και τρέφεται με υπολείμματα ανθρώπινης τροφής.
Σύγκριση των δύο ειδών
Αν και ανήκουν στο ίδιο γένος, ο Chimachima προτιμά τις πιο τροπικές και θερμές περιοχές του βορρά, ενώ ο Chimango κυριαρχεί στα εύκρατα και ψυχρά κλίματα του νότου. Και τα δύο είδη είναι πολύ θορυβώδη, με τον Chimango να βγάζει μια χαρακτηριστική κραυγή "τσι-μάν-γκο" από όπου πήρε και το όνομά του.
Το Γένος Daptrius (Black Caracara)
Το γένος Daptrius είναι μονοτυπικό και περιλαμβάνει το είδος Μαύρος Πολυβόρος (Daptrius ater). Παρά την ονομασία "Caracara" (Πολυβόρος), η συμπεριφορά και ο βιότοπός του διαφέρουν σημαντικά από τους Caracaras των ανοιχτών εκτάσεων, καθώς είναι στενά συνδεδεμένο με το νερό και τα δάση.Σύγκριση με τον Ibycter
Αν και παλαιότερα ταξινομούνταν μαζί, ο Daptrius ater διαφέρει από τον Ibycter americanus στα εξής:🔸Μέγεθος: Είναι μικρότερος.
🔸Φτέρωμα: Δεν έχει τη λευκή κοιλιά του Ibycter.
🔸Διατροφή: Δεν είναι εξειδικευμένος σφηκοφάγος, αλλά παμφάγος "καθαριστής".
◾1.Μαύρος Πολυβόρος (Black Caracara - Daptrius ater)
🔸Περιγραφή: Είναι ένα κομψό, μεσαίου μεγέθους αρπακτικό (μήκος 41-47 εκ.). Το φτέρωμά του είναι ομοιόμορφο λαμπερό μαύρο, εκτός από μια λευκή λωρίδα στη βάση της ουράς, η οποία είναι πολύ εμφανής κατά την πτήση. Διαθέτει κίτρινο ή πορτοκαλί γυμνό δέρμα στο πρόσωπο και κίτρινα πόδια. Το ράμφος του είναι γαλαζωπό-γκρι στη βάση και κίτρινο στην άκρη.🔸Γεωγραφία: Απαντάται σε ολόκληρη τη λεκάνη του Αμαζονίου και του Ορινόκο στη Νότια Αμερική: Βραζιλία, Περού, Ισημερινός (Εκουαδόρ), Κολομβία, Βενεζουέλα, Γουιάνα, Σουρινάμ και Γαλλική Γουιάνα. Βρίσκεται επίσης στις ανατολικές πλαγιές των Άνδεων.
🔸Βιότοπος: Είναι πουλί των χαμηλών υψομέτρων και προτιμά: Όχθες ποταμών και παραποτάμια δάση (Várzea). Σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα κοντά σε νερό. Συχνά εμφανίζεται κοντά σε ανθρώπινες κατοικίες και χωριά κατά μήκος των ποταμών.
🔸Διατροφή (Ο "Οδοκαθαριστής" του Ποταμού): Είναι εξαιρετικά παμφάγο και ευκαιριακό αρπακτικό: Τρέφεται με πτώματα (ψάρια που ξεβράζονται, υπολείμματα τροφής). Κυνηγά έντομα, μικρά ερπετά, αυγά πουλιών και βατράχους. Έχει μια μοναδική συνήθεια: καθαρίζει τα παράσιτα (τσιμπούρια) από τη ράχη των μεγάλων τρωκτικών Καπιμπάρα (Capybara) και των ταπίρων, προσφέροντάς τους μια "υπηρεσία καθαρισμού" με αντάλλαγμα την τροφή.
Τρέφεται επίσης με καρπούς φοινίκων.
🔸Συμπεριφορά: Σε αντίθεση με τον Κοκκινολαίμη Πολυβόρο (Ibycter), ο Μαύρος Πολυβόρος είναι συνήθως λιγότερο κοινωνικός, αν και μπορεί να παρατηρηθεί σε ζευγάρια ή μικρές οικογενειακές ομάδες. Είναι εξίσου θορυβώδες πουλί με διαπεραστικές κραυγές "κάαα-κάαα-κάαα".
Το Γένος Ibycter (Red-throated Caracara)
Το γένος Ibycter είναι μονοτυπικό και περιλαμβάνει το είδος Κοκκινολαίμης Πολυβόρος (Ibycter americanus). Ανήκει στην υποοικογένεια των Πολυβορίνων (Polyborinae) και παλαιότερα συγκαταλεγόταν στο γένος Daptrius, με το οποίο μοιράζεται πολλά κοινά χαρακτηριστικά.Ταξινομική Σημείωση
Αν και μοιάζει πολύ με τον Daptrius ater (Μαύρο Πολυβόρο), ο Ibycter διακρίνεται από το μεγαλύτερο μέγεθος, το κόκκινο δέρμα στον λαιμό και την αποκλειστική προτίμηση στις προνύμφες υμενοπτέρων.◾1.Κοκκινολαίμης Πολυβόρος (Red-throated Caracara - Ibycter americanus)
🔸Περιγραφή: Είναι ένα εντυπωσιακό αρπακτικό με μέγεθος περίπου 50-60 εκ. Το φτέρωμά του είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου μαύρο με μεταλλική λάμψη, εκτός από την κοιλιά που είναι λευκή. Το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι το γυμνό κόκκινο δέρμα στον λαιμό και το πρόσωπο, καθώς και το έντονο κίτρινο ή πορτοκαλί ράμφος. Τα πόδια του είναι επίσης κόκκινα.🔸Γεωγραφία: Απαντάται στις τροπικές περιοχές της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής: Από το νότιο Μεξικό και την Κόστα Ρίκα. Σε ολόκληρη τη λεκάνη του Αμαζονίου έως τη Βραζιλία και τη Βολιβία.
🔸Βιότοπος: Είναι κατεξοχήν πουλί του δάσους. Προτιμά: Πρωτογενή τροπικά δάση χαμηλού υψομέτρου. Παρυφές δασών και όχθες ποταμών μέσα στη ζούγκλα. Σε αντίθεση με άλλους Πολυβόρους (Caracaras), σπάνια εμφανίζεται σε ανοιχτές σαβάνες.
🔸Μοναδική Διατροφή (Ο "Σφηκοφάγος"): Είναι ίσως το πιο εξειδικευμένο αρπακτικό στον κόσμο όσον αφορά τη διατροφή του: Η κύρια τροφή του είναι οι προνύμφες σφηκών και μελισσών. Επιτίθεται σε φωλιές σφηκών πάνω στα δέντρα, τις οποίες ξεσκίζει με το ράμφος του για να φάει το περιεχόμενο. Πιστεύεται ότι εκκρίνει μια χημική ουσία που απωθεί τις σφήκες, εμποδίζοντάς τις να τον τσιμπήσουν κατά την επίθεση. Τρέφεται επίσης με φρούτα, έντομα και αυγά πουλιών.
Κοινωνική Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά κοινωνικό πουλί. Συνήθως ζει και μετακινείται σε ομάδες 5-15 ατόμων. Οι ομάδες αυτές είναι πολύ θορυβώδεις, εκπέμποντας δυνατές, τραχιές κραυγές που ακούγονται από μεγάλες αποστάσεις μέσα στο δάσος.
🔸Αναπαραγωγή: Παρουσιάζει το φαινόμενο της συνεργατικής αναπαραγωγής. Όλα τα μέλη της ομάδας βοηθούν στη φροντίδα της φωλιάς και στο τάισμα του νεοσσού, κάτι σπάνιο για αρπακτικό πτηνό.
Το Γένος Herpetotheres (Laughing Falcon)
Το γένος Herpetotheres είναι μονοτυπικό, περιλαμβάνοντας μόνο το είδος Γεράκι Γελαστής (Herpetotheres cachinnans). Ανήκει στην οικογένεια των Ιερακιδών (Falconidae), αλλά διαφέρει σημαντικά από τα τυπικά γεράκια τόσο στη μορφολογία όσο και στις διατροφικές του συνήθειες.Πολιτιστική Σημασία
Σε πολλές περιοχές της Λατινικής Αμερικής, το "γέλιο" του θεωρείται προάγγελος αλλαγής του καιρού (βροχής) ή ακόμα και οιωνός τύχης, λόγω της ικανότητάς του να εξολοθρεύει τα επικίνδυνα φίδια κοντά στις ανθρώπινες κατοικίες.◾1.Γεράκι Γελαστής (Laughing Falcon - Herpetotheres cachinnans)
🔸Περιγραφή: Είναι ένα μεσαίου μεγέθους αρπακτικό (μήκος 45-50 εκ.) με πολύ χαρακτηριστική εμφάνιση. Διαθέτει ένα μεγάλο, στρογγυλό κεφάλι με μια πλατιά μαύρη "μάσκα" που ξεκινά από τα μάτια και ενώνεται στο πίσω μέρος του σβέρκου, θυμίζοντας ληστή. Το υπόλοιπο κεφάλι και το στήθος έχουν χρώμα υπόλευκο ή ανοιχτό κανελί, ενώ η ράχη και οι φτερούγες είναι σκούρες καφέ.🔸Γεωγραφία: Απαντάται σε ένα ευρύ φάσμα της Νεοτροπικής ζώνης:
Από το βόρειο Μεξικό έως την Κεντρική Αμερική. Σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική ανατολικά των Άνδεων (έως τη Βόρεια Αργεντινή).
🔸Βιότοπος: Προτιμά περιοχές που συνδυάζουν δέντρα και ανοιχτούς χώρους, όπως: Παρυφές δασών και ξέφωτα. Σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα. Αγροτικές εκτάσεις και περιοχές κοντά σε νερό.
🔸Φωνή (Το "Γέλιο"): Το όνομά του προέρχεται από την εντυπωσιακή του φωνή. Το κάλεσμά του είναι ένας ρυθμικός, επαναλαμβανόμενος ήχος "γουά-κο, γουά-κο" που μοιάζει με ανθρώπινο γέλιο ή κραυγή. Συχνά δύο πουλιά (ζευγάρι) τραγουδούν μαζί σε ντουέτο την αυγή ή το σούρουπο.
🔸Διατροφή (Ο Φιδιοφάγος): Είναι ένας από τους πιο εξειδικευμένους κυνηγούς φιδιών στη φύση.
Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με φίδια, συμπεριλαμβανομένων και των εξαιρετικά δηλητηριωδών (όπως οι οχιές του γένους Bothrops).
Κυνηγά καραδοκώντας από ψηλά κλαδιά. Μόλις εντοπίσει το φίδι, εφορμά και το αρπάζει ακριβώς πίσω από το κεφάλι για να το εξουδετερώσει.
Περιστασιακά μπορεί να φάει σαύρες ή μικρά τρωκτικά.
🔸Αναπαραγωγή: Δεν χτίζει δική του φωλιά. Συνήθως χρησιμοποιεί εγκαταλελειμμένες φωλιές άλλων αρπακτικών (όπως γερακινών), κουφάλες δέντρων ή ακόμα και σχισμές σε βράχους.
Το Γένος Micrastur (Γεράκια του Δάσους)
Τα μέλη του γένους Micrastur είναι εξειδικευμένα αρπακτικά των τροπικών δασών της Νεοτροπικής ζώνης (Αμερική). Σε αντίθεση με τα τυπικά γεράκια που προτιμούν ανοιχτούς χώρους και ταχύτητα, τα Micrastur διαθέτουν κοντές, στρογγυλεμένες φτερούγες και μακριά ουρά για μέγιστη ευελιξία ανάμεσα στα δέντρα.Ιδιαίτερα Χαρακτηριστικά των Micrastur
🔸Ακοή: Διαθέτουν εξαιρετικά ανεπτυγμένη ακοή (παρόμοια με των γλαυκών/κουκουβαγιών), η οποία τους επιτρέπει να εντοπίζουν τη λεία τους μέσα στην πυκνή βλάστηση όπου η ορατότητα είναι περιορισμένη.🔸Τεχνική Κυνηγιού: Συχνά ακολουθούν σμήνη στρατιωτικών μυρμηγκιών. Καθώς τα μυρμήγκια κινούνται στο έδαφος, ξεσηκώνουν έντομα και μικρά σπονδυλωτά, τα οποία τα γεράκια αρπάζουν με ευκολία.
🔸Φωνή: Είναι πολύ θορυβώδη πουλιά, ειδικά την αυγή. Οι φωνές τους θυμίζουν συχνά γάβγισμα σκύλου ή ανθρώπινες κραυγές.
◾1. Ραβδωτό Γεράκι του Δάσους (Barred Forest Falcon - Micrastur ruficollis)
🔸Περιγραφή: Μικρό προς μεσαίο μέγεθος. Χαρακτηρίζεται από τις λεπτές, πυκνές οριζόντιες ραβδώσεις στο στήθος και την κοιλιά. Έχει έντονο πορτοκαλί-κίτρινο δέρμα γύρω από το μάτι (χαλινός).🔸Γεωγραφία: Από το Μεξικό έως τη Βόρεια Αργεντινή.
🔸Βιότοπος: Τροπικά και υποτροπικά δάση, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 2.500 μέτρα.
◾2. Γραμμωτό Γεράκι του Δάσους (Lined Forest Falcon - Micrastur gilvicollis)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει πολύ με το M. ruficollis, αλλά είναι ελαφρώς μικρότερο και έχει πιο γκρίζα ράχη. Τα μάτια του είναι συνήθως λευκά ή πολύ ανοιχτόχρωμα, σε αντίθεση με τα σκούρα μάτια των συγγενών του.🔸Γεωγραφία: Λεκάνη του Αμαζονίου (Βραζιλία, Περού, Κολομβία).
🔸Βιότοπος: Πρωτογενή τροπικά δάση χαμηλού υψομέτρου.
◾3. Κρυπτικό Γεράκι του Δάσους (Cryptic Forest Falcon - Micrastur mintoni)
🔸Περιγραφή: Αναγνωρίστηκε ως ξεχωριστό είδος μόλις το 2002. Μοιάζει οπτικά με τα προηγούμενα, αλλά διαφέρει σημαντικά στη φωνή (κελάηδισμα), η οποία είναι ο κυριότερος τρόπος αναγνώρισης μέσα στο πυκνό δάσος.🔸Γεωγραφία: Νοτιοανατολική περιοχή του Αμαζονίου και παράκτια δάση της Βραζιλίας.
🔸Βιότοπος: Υγρά τροπικά δάση.
◾4. Γκριζόραχο Γεράκι του Δάσους (Slaty-backed Forest Falcon - Micrastur mirandollei)
🔸Περιγραφή: Μεσαίου μεγέθους με ομοιόμορφη γκρίζα ράχη και εντελώς λευκό στήθος (χωρίς ραβδώσεις). Τα πόδια του είναι έντονα κίτρινα.🔸Γεωγραφία: Από την Κόστα Ρίκα έως τη Βραζιλία.
🔸Βιότοπος: Πυκνά δάση και παρυφές δασών. Είναι ένα από τα πιο "ακριβοθώρητα" είδη του γένους.
◾5. Κολαριστό Γεράκι του Δάσους (Collared Forest Falcon - Micrastur semitorquatus)
🔸Περιγραφή: Το μεγαλύτερο είδος του γένους (έως 60 εκ.). Έχει χαρακτηριστικό λευκό ή κανελί κολλάρο στον αυχένα. Είναι το μόνο μέλος του γένους που μπορεί να κυνηγήσει σχετικά μεγάλα πουλιά, όπως φασιανούς (Penelopinae).🔸Γεωγραφία: Από το Κεντρικό Μεξικό έως τη Βόρεια Αργεντινή.
🔸Βιότοπος: Ποικιλία δασικών οικοσυστημάτων, από ζούγκλες έως ξηρά δάση.
◾6. Γεράκι του Μπάκλεϊ (Buckley's Forest Falcon - Micrastur buckleyi)
🔸Περιγραφή: Μοιάζει με το M. semitorquatus αλλά είναι μικρότερο και έχει διαφορετικό μοτίβο στην ουρά.🔸Γεωγραφία: Περιορισμένη εξάπλωση στον δυτικό Αμαζόνιο (Εκουαδόρ, Περού, Βραζιλία).
🔸Βιότοπος: Τροπικά δάση σε υψόμετρο κάτω των 600 μέτρων.
◾7. Μολυβί Γεράκι του Δάσους (Plumbeous Forest Falcon - Micrastur plumbeus)
🔸Περιγραφή: Έχει ομοιόμορφο μολυβί-γκρίζο χρώμα στο πάνω μέρος και λεπτές ραβδώσεις στο στήθος. Θεωρείται "Εύτρωτο" (Vulnerable) είδος λόγω της απώλειας βιοτόπων.🔸Γεωγραφία: Πολύ περιορισμένη περιοχή Chocó (Κολομβία και Εκουαδόρ).
🔸Βιότοπος: Υγρά δάση χαμηλού υψομέτρου.
Το Γένος Spiziapteryx (Spot-winged Falconet)
Το γένος Spiziapteryx είναι μονοτυπικό, περιλαμβάνει δηλαδή μόνο ένα είδος: το Κηλιδόπτερο Γεράκι-Νάνο (Spiziapteryx circumcincta). Αποτελεί τον μοναδικό εκπρόσωπο της ομάδας των Falconets (γεράκια-νάνοι) στον Νέο Κόσμο και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της απομονωμένης γεωγραφικής του εξάπλωσης.Ταξινομική Σημείωση
Αν και οπτικά θυμίζει μικρό γεράκι (κιρκινέζι), γενετικές μελέτες δείχνουν ότι το Spiziapteryx είναι πιο στενός συγγενής με τα γεράκια-νάνους του Παλαιού Κόσμου (Polihierax και Microhierax) παρά με τα τυπικά γεράκια του γένους Falco.◾Κηλιδόπτερο Γεράκι-Νάνο (Spot-winged Falconet - Spiziapteryx circumcincta)
🔸Περιγραφή: Είναι ένα μικρό αρπακτικό, ελαφρώς μεγαλύτερο από τα ασιατικά Microhierax, με μήκος περίπου 25-30 εκ. Το φτέρωμά του είναι κυρίως γκρίζο-καφέ στο πάνω μέρος, με χαρακτηριστικές λευκές κηλίδες στις φτερούγες (από όπου πήρε και το όνομά του). Έχει λευκό ουροπύγιο και μια έντονη μαύρη ράβδωση (μάσκα) που περνά από το μάτι. Η ουρά του είναι μακριά, μαύρη με λευκές ρίγες.🔸Γεωγραφία: Απαντάται αποκλειστικά στη Νότια Αμερική. Η εξάπλωσή του περιορίζεται κυρίως στην Αργεντινή (από τα βόρεια έως την Παταγονία), τη δυτική Παραγουάη και τμήματα της νοτιοανατολικής Βολιβίας και της Ουρουγουάης.
🔸Βιότοπος: Προτιμά ξηρά και ημι-ξηρά περιβάλλοντα, όπως:
Chaco: Οι ξηροί θαμνότοποι και τα αραιά δάση της περιοχής Τσάκο.
Ανοιχτές σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα.
Περιοχές με χαμηλή βλάστηση και κάκτους.
🔸Διατροφή και Κυνήγι: Τρέφεται κυρίως με μεγάλα έντομα (ακρίδες, τζιτζίκια), μικρά πουλιά, σαύρες και τρωκτικά. Συχνά καραδοκεί από ψηλά σημεία (δέντρα ή στύλους) και εφορμά στη λεία του στο έδαφος ή στον αέρα.
Αναπαραγωγή: Όπως και πολλά άλλα μέλη της οικογένειας των Γερακιών, δεν χτίζει δική του φωλιά. Συχνά καταλαμβάνει τις μεγάλες, κλειστές φωλιές από κλαδιά που κατασκευάζουν οι Monk Parakeets (Μυοψίττακοι) ή άλλα πουλιά της οικογένειας των Furnariidae (όπως οι κεραμιδάδες).
Το Γένος Polihierax (Πυγμαία Γεράκια)
Τα Πυγμαία Γεράκια αποτελούν μια ιδιαίτερη ομάδα μικροσκοπικών αρπακτικών. Διακρίνονται από τα ασιατικά Microhierax κυρίως λόγω του περιβάλλοντος διαβίωσής τους και των μοναδικών κοινωνικών τους συμπεριφορών, όπως η συμβίωση με άλλα πουλιά.Σύγκριση και Συμπεριφορά
Διατροφή: Και τα δύο είδη τρέφονται κυρίως με μεγάλα έντομα (ακρίδες, σκαθάρια), σαύρες και περιστασιακά μικρά πουλιά ή τρωκτικά.Τεχνική Κυνηγιού: Συνήθως κάθονται σε ένα εμφανές σημείο (π.χ. στην κορυφή μιας ακακίας ή ενός στύλου) και εφορμούν στο έδαφος μόλις εντοπίσουν τη λεία τους, θυμίζοντας περισσότερο τη συμπεριφορά των Κεφαλάδων (Laniidae) παρά των μεγάλων γερακιών.
◾1. Αφρικανικό Πυγμαίο Γεράκι (Pygmy Falcon - Polihierax semitorquatus)
🔸Περιγραφή: Είναι το μικρότερο αρπακτικό της Αφρικής (μήκος περίπου 18-20 εκ.). Έχει λευκό στήθος και κοιλιά, γκρίζα ράχη και χαρακτηριστικές λευκές κηλίδες στην ουρά. Υπάρχει φυλετικός διμορφισμός: το θηλυκό έχει καστανή-κεραμιδί πλάτη, ενώ το αρσενικό γκρίζα.🔸Γεωγραφία: Απαντάται σε δύο ξεχωριστές περιοχές της Αφρικής: στην Ανατολική Αφρική (Αιθιοπία έως Τανζανία) και στη Νοτιοδυτική Αφρική (Ναμίμπια, Μποτσουάνα, Νότια Αφρική).
🔸Βιότοπος: Ημιέρημες περιοχές και ξηρές σαβάνες με διάσπαρτα δέντρα.
🔸Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Έχει μια μοναδική σχέση συμβίωσης με τα πουλιά Υφάντες (Weavers). Δεν χτίζει δική του φωλιά, αλλά καταλαμβάνει ένα από τα πολλά "διαμερίσματα" στις τεράστιες συλλογικές φωλιές των Υφαντών. Παρά το γεγονός ότι είναι αρπακτικό, σπάνια επιτίθεται στους γείτονές του, προσφέροντας μάλιστα προστασία από φίδια.
◾2. Λευκόπυγο Γεράκι (White-rumped Falcon - Polihierax insignis / Neohierax insignis)
🔸Περιγραφή: Λίγο μεγαλύτερο από το αφρικανικό ξαδερφάκι του. Έχει γκρίζα ράχη, λευκό ουροπύγιο (πυγλή) που είναι πολύ εμφανές κατά την πτήση, και λευκό στήθος με λεπτές ραβδώσεις. Το κεφάλι του αρσενικού είναι γκρίζο, ενώ του θηλυκού είναι καστανό-κόκκινο.🔸Γεωγραφία: Νοτιοανατολική Ασία (Μιανμάρ, Ταϊλάνδη, Λάος, Καμπότζη, Βιετνάμ).
🔸Βιότοπος: Ανοιχτά ξηρά δάση φυλλοβόλων (δάση Dipterocarp) και σαβάνες της Ασίας.
🔸Ταξινόμηση: Συχνά τοποθετείται στο δικό του ξεχωριστό γένος, το Neohierax, καθώς γενετικά και μορφολογικά διαφέρει αρκετά από το αφρικανικό είδος.
Το Γένος Microhierax (Falconets)
Τα μέλη του γένους Microhierax είναι τα μικρότερα αρπακτικά πτηνά στον πλανήτη, με μήκος που κυμαίνεται από 14 έως 18 εκατοστά. Παρά το μικροσκοπικό τους μέγεθος, είναι δεινοί κυνηγοί εντόμων (όπως πεταλούδες και λιβελούλες) αλλά και μικρών πουλιών ή σαύρων.Συμπεριφορά και Φωλιάσμα
Τα γεράκια-νάνοι συχνά φωλιάζουν σε παλιές τρύπες που έχουν ανοίξει δρυοκολάπτες ή βαρβέτοι (barbets). Είναι κοινωνικά πουλιά και μερικές φορές κουρνιάζουν ομαδικά στην ίδια τρύπα. Λόγω του μεγέθους τους, η πτήση τους μοιάζει περισσότερο με πτήση μεγάλου στρουθιόμορφου παρά με το κλασικό πέταγμα των μεγάλων γερακιών.◾1. Κολαριστό Γεράκι-Νάνος (Collared Falconet - Microhierax caerulescens)
🔸Περιγραφή: Έχει μαύρη ράχη, λευκό κολλάρο στον αυχένα και κοκκινωπή-κανελί κοιλιά. Το πρόσωπό του έχει μια χαρακτηριστική μαύρη μάσκα πάνω σε λευκό φόντο.🔸Γεωγραφία: Ιμαλάια, Ινδία, Μιανμάρ, Ταϊλάνδη και Λάος.
🔸Βιότοπος: Άκρες δασών, φυλλοβόλα δάση και περιοχές με ξέφωτα σε χαμηλά υψόμετρα.
◾2. Μαυρομηρό Γεράκι-Νάνος (Black-thighed Falconet - Microhierax fringillarius)
🔸Περιγραφή: Το μικρότερο του γένους (περίπου 14-16 εκ.). Έχει μαύρη ράχη, λευκό στήθος και χαρακτηριστικούς μαύρους μηρούς και πλευρά. Η κοιλιά του είναι κανελί.🔸Γεωγραφία: Μαλαισία, Σουμάτρα, Βόρνεο, Ιάβα και νότια Ταϊλάνδη.
🔸Βιότοπος: Δασικές περιοχές, συχνά κοντά σε καλλιέργειες και ανοιχτά σημεία του δάσους.
◾3. Λευκομέτωπο Γεράκι-Νάνος (White-fronted Falconet - Microhierax latifrons)
🔸Περιγραφή: Όπως προδίδει το όνομά του, έχει ένα πολύ πλατύ λευκό μέτωπο που φτάνει μέχρι την κορυφή του κεφαλιού. Το υπόλοιπο σώμα ακολουθεί το κλασικό ασπρόμαυρο μοτίβο του γένους.🔸Γεωγραφία: Ενδημικό του νησιού Βόρνεο (κυρίως στο βόρειο τμήμα, περιοχή Sabah).
🔸Βιότοπος: Τροπικά δάση χαμηλού υψομέτρου και δευτερογενή δάση.
◾4. Γεράκι-Νάνος των Φιλιππίνων (Philippine Falconet - Microhierax erythrogenys)
🔸Περιγραφή: Διαφέρει από τα υπόλοιπα γιατί έχει ολόλευκη κοιλιά και στήθος, χωρίς τα κανελί χρώματα. Τα μάγουλά του είναι επίσης λευκά.🔸Γεωγραφία: Ενδημικό των Φιλιππίνων (Λουζόν, Μιντανάο, κ.α.).
🔸Βιότοπος: Υγρά τροπικά δάση, συχνά κάθεται σε ψηλά ξερά κλαδιά δέντρων για να καραδοκεί τη λεία του.
◾5. Ασπρόμαυρο Γεράκι-Νάνος (Pied Falconet - Microhierax melanoleucus)
🔸Περιγραφή: Ένα εντυπωσιακό "ασπρόμαυρο" γεράκι. Έχει μαύρο κεφάλι και ράχη και εντελώς λευκό στήθος και κοιλιά, χωρίς καθόλου καφέ ή κανελί αποχρώσεις.🔸Γεωγραφία: Βορειοανατολική Ινδία, νότια Κίνα και Βιετνάμ.
🔸Βιότοπος: Δάση σε λοφώδεις περιοχές και κατά μήκος ποταμών.
