Ιερακόμορφα (Falconiformes) 
Τάξη ημερόβιων αρπακτικών πτηνών. Η ταξινόμηση της δεν είναι ακόμα ξεκάθαρη αλλά η πιο αποδεκτή συμπεριλαμβάνει 4 οικογένειες. Σε αυτή την Τάξη υπάγονται όλα τα ημερόβια αρπακτικά που είναι γύρω στα 300 είδη. Περιλαμβάνει σαρκοφάγα ή πτωματοφάγα πουλιά, το μέγεθος και η μορφή των οποίων ποικίλλει ανάλογα με το είδος. Τα συναντάμε σε όλες τις ηπείρους.
Περιγραφή: Τα Ιερακόμορφα χαρακτηρίζονται από το κυρτό ράμφος, το κίτρινο κήρωμα στη βάση του, τα μακριά και κυρτά νύχια, την ιδιαίτερα ανεπτυγμένη όραση και τις μεγάλες και πλατιές φτερούγες τους. Το φτέρωμά τους έχει συνήθως καφέ, γκρίζο ή λευκό χρώμα. Το σχήμα της ουράς τους ποικίλλει ανάλογα με την πτητική τους συμπεριφορά και μπορεί να είναι στενή, πλατιά ή ψαλιδωτή.
Τα θηλυκά έχουν συνήθως μεγαλύτερο μέγεθος από τα αρσενικά και γεννούν 1-6 αυγά σε φωλιές που κατασκευάζουν ή βρίσκουν έτοιμες.
Στην τάξη των ιερακόμορφων ανήκουν περίπου 300 σύγχρονα είδη, τα οποία κατατάσσονται, σύμφωνα με ένα από τα προτεινόμενα συστήματα ταξινόμησης, σε πέντε οικογένειες: Αξιπιτρίδες (accipitridae), ιερακίδες (falconidae), πανδιονίδες (pandionidae), σαγκιταριίδες (sagittariidae) και καθαρτίδες (cathartidae).
Οι τρεις πρώτες οικογένειες έχουν παγκόσμια εξάπλωση και περιλαμβάνουν τους αετούς, τα γεράκια, τους γύπες και τον ψαραετό του είδους Pandion haliaetus. Η οικογένεια των σαγκιταριιδών (sagittariidae) περιλαμβάνει το αφρικανικό είδος Sagittarius serpentarius, γνωστό με την κοινή ονομασία γυπογερανός, ενώ η οικογένεια των καθαρτιδών περιλαμβάνει τους γύπες του Νέου Κόσμου ή κόνδορες.
Ιερακόμορφα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του έντονου ανάγλυφου (βουνά, νησιά, υγρότοποι), φιλοξενεί έναν εντυπωσιακό αριθμό αρπακτικών, πολλά από τα οποία είναι μόνιμα, ενώ άλλα είναι μεταναστευτικά.
🔸Γύπες: Όρνιο, Μαυρόγυπας, Γυπαετός, Ασπροπάρης.
🔸Αετοί: Χρυσαετός, Βασιλαετός, Σπιζαετός, Κραυγαετός, Στικταετός, Στεπαετός, Σταυραετός.
🔸Γερακίνες: Γερακίνα, Αετογερακίνα, Χιονογερακίνα.
🔸Κίρκοι: Καλαμόκιρκος, Βαλτόκιρκος, Στεπόκιρκος, Λιβαδόκιρκος.
🔸Σαΐνια: Διπλοσάινο, Ξεφτέρι (Τσιχλογέρακο), Σαΐνι.
🔸Λοιπά: Φιδαετός, Σφηκιάρης, Τσίφτης, Ψαλιδιάρης, Έλανος.
🔸Μικρά Γεράκια: Βραχοκιρκίνεζο, Κιρκινέζι, Μαυροκιρκίνεζο, Νανογέρακο.
🔸Μεγάλα Γεράκια: Πετρίτης, Μαυροπετρίτης, Δενδρογέρακο, Χρυσογέρακο (Λαννάρης), Στεπογέρακο, Ερημοπετρίτης.
Αυτή η οικογένεια περιλαμβάνει ημερόβια αρπακτικά με γαντζωτό ράμφος, ισχυρά νύχια και εξαιρετική όραση. Ακολουθεί μια ανάλυση των ειδών που αναφέρατε.
1. Σφηκιάρης (Pernis apivorus)
Ο Σφηκιάρης είναι ένας ιδιαίτερος "επισκέπτης" που μοιάζει με τη Γερακίνα, αλλά έχει τελείως διαφορετικές συνήθειες.
Διατροφή: Είναι ειδικός στην εύρεση φωλιών από σφήκες και μέλισσες. Σκάβει το έδαφος για να βρει τις προνύμφες, ενώ τα λέπια στο κεφάλι του τον προστατεύουν από τα κεντρίσματα.
Στην Ελλάδα: Είναι αυστηρά μεταναστευτικό είδος. Τον συναντάμε κυρίως το καλοκαίρι σε δασώδεις περιοχές, ενώ χιλιάδες άτομα περνούν από τη χώρα μας κατά τη φθινοπωρινή μετανάστευση προς την Αφρική.
2. Έλανος (Elanus caeruleus)
Ένα μικρό, κομψό αρπακτικό που θυμίζει γλαρόνι λόγω των χρωμάτων του.
Εμφάνιση: Κατάλευκο από κάτω, γκρίζο από πάνω, με χαρακτηριστική μαύρη "μάσκα" στα μάτια και έντονη κόκκινη ίριδα.
Εξάπλωση: Αν και παραδοσιακά ζει στην Αφρική και την Ιβηρική (Ισπανία, Πορτογαλία), τα τελευταία χρόνια παρατηρείται επέκταση της εξάπλωσής του προς τα βόρεια και ανατολικά, με όλο και περισσότερες καταγραφές και στην Ελλάδα.
3. Τσίφτης (Milvus migrans)
Ο Τσίφτης είναι ένας από τους πιο κοινούς "καθαριστές" της φύσης παγκοσμίως.
Χαρακτηριστικά: Έχει σκούρο καφέ φτέρωμα και μια ελαφρώς διχαλωτή ουρά (λιγότερο βαθιά από του Ψαλιδιάρη).
Συμπεριφορά: Είναι πολύ προσαρμοστικός. Τρέφεται με πτώματα, νεκρά ψάρια που αρπάζει από την επιφάνεια του νερού, αλλά και μικρά θηλαστικά. Είναι συχνά κοινωνικός και μπορεί να παρατηρηθεί σε ομάδες κοντά σε χωματερές ή λιμάνια.
4. Ψαλιδιάρης(Milvus milvus)
Ένα από τα πιο όμορφα και αναγνωρίσιμα αρπακτικά, δυστυχώς πολύ σπάνιο πλέον στην Ελλάδα.
Αναγνώριση: Ξεχωρίζει από την πολύ βαθιά διχαλωτή ουρά (σαν ψαλίδι), το ανοιχτόχρωμο γκρίζο κεφάλι και τις έντονες λευκές κηλίδες κάτω από τις φτερούγες.
Σύγκριση: Είναι μεγαλύτερος και πιο κοκκινωπός από τον Τσίφτη. Στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως ως σπάνιος χειμερινός επισκέπτης.
5. Θαλασσαετός (Haliaaetus albicilla)
Ο απόλυτος άρχοντας των υγροτόπων. Είναι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αετούς της Ελλάδας με άνοιγμα φτερών 190 – 240 εκ. και χαρακτηριστική λευκή ουρά στα ενήλικα πουλιά.
Μέγεθος: Με άνοιγμα φτερών που φτάνει τα 2,4 μέτρα, είναι ο μεγαλύτερος αετός της Ευρώπης.
Χαρακτηριστικά: Τα ενήλικα έχουν λευκή τριγωνική ουρά και ανοιχτόχρωμο κεφάλι με πανίσχυρο κίτρινο ράμφος.
Στην Ελλάδα: Φωλιάζει σε ελάχιστες περιοχές στη Βόρεια Ελλάδα (π.χ. Δέλτα Έβρου, Λίμνη Κερκίνη). Είναι είδος που κινδυνεύει άμεσα με εξαφάνιση στη χώρα μας.
10. Φιδαετός (Circaetus gallicus)
Ο Φιδαετός είναι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αετούς της Ελλάδας, γνωστός για το σχεδόν λευκό κάτω μέρος του και το μεγάλο, "κουκουβαγίσιο" κεφάλι του.
Διατροφή: Είναι απόλυτος ειδικός στα ερπετά. Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με φίδια (ακόμα και δηλητηριώδη) και σαύρες.
Κυνήγι: Συχνά αιωρείται στο ίδιο σημείο (hovering) πάνω από ανοιχτές πλαγιές, παρατηρώντας το έδαφος για κίνηση ερπετών πριν εφορμήσει.
Στην Ελλάδα: Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης (Μάρτιος - Οκτώβριος). Ξεχειμωνιάζει στην Αφρική, νότια της Σαχάρας.
11. Καλαμόκιρκος (Circus aeruginosus)
Ο μεγαλύτερος και πιο στιβαρός από τους κίρκους, άρρηκτα συνδεδεμένος με τους υγροτόπους.
Ενδιαίτημα: Ζει και φωλιάζει μέσα σε καλαμιώνες.
Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει χαρακτηριστικό τρίχρωμο μοτίβο στις φτερούγες (γκρι, μαύρο, καφέ), ενώ το θηλυκό είναι σκούρο καφέ με κρεμ κεφάλι.
Στην Ελλάδα: Είναι μόνιμος κάτοικος σε μεγάλους υγροτόπους (π.χ. Μεσολόγγι, Αμβρακικός), αλλά ο πληθυσμός αυξάνεται το χειμώνα με άτομα από τον Βορρά.
12. Βαλτόκιρκος (Circus cyaneus)
Ένας κομψός κίρκος που στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως ως χειμερινός επισκέπτης.
Εμφάνιση: Το αρσενικό είναι εντυπωσιακό, με ανοιχτό γκρίζο χρώμα και μαύρες άκρες στις φτερούγες. Το θηλυκό (όπως και στον Λιβαδόκιρκο) είναι καφέ με λευκό ουροπύγιο, ένα χαρακτηριστικό που βοηθά στην αναγνώριση.
Κυνήγι: Πετάει πολύ χαμηλά πάνω από χωράφια και βάλτους, ξαφνιάζοντας μικρά πουλιά και τρωκτικά.
13. Στεπόκιρκος (Circus macrourus)
Ένα σπάνιο και πανέμορφο αρπακτικό των στεπών.
Χαρακτηριστικά: Το αρσενικό μοιάζει με τον Βαλτόκιρκο αλλά είναι πιο "ανοιχτό" και έχει μια χαρακτηριστική μαύρη σφήνα στην άκρη της φτερούγας.
Στην Ελλάδα: Παρατηρείται κυρίως κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης (άνοιξη και φθινόπωρο), καθώς ταξιδεύει μεταξύ Αφρικής και Ανατολικής Ευρώπης/Ασίας.
14. Λιβαδόκιρκος (Circus pygargus)
Ο πιο λεπτός και "αέρινος" από τους κίρκους.
Αναπαραγωγή: Φωλιάζει στο έδαφος, συχνά μέσα σε σιτοχώραφα ή λιβάδια. Αυτό το καθιστά ευάλωτο στα θεριστικά μηχανήματα.
Στην Ελλάδα: Είναι σπάνιος αναπαραγόμενος επισκέπτης, με πολύ περιορισμένη εξάπλωση (π.χ. στη Θράκη).
15. Διπλοσάϊνο (Accipiter gentilis)
Ο "μεγάλος αδερφός" της ομάδας. Είναι ένα ισχυρό αρπακτικό που μπορεί να καταβάλει θηράματα μέχρι το μέγεθος της φάσας ή του λαγού.
Χαρακτηριστικά: Το ενήλικο έχει γκρίζα ράχη και λευκό στήθος με πυκνές, λεπτές γκρίζες οριζόντιες ραβδώσεις. Διαθέτει μια πολύ έντονη λευκή γραμμή ("φρύδι") πάνω από το μάτι.
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά επιθετικό και επίμονο στην καταδίωξη. Αν αποφασίσει να κυνηγήσει κάτι, θα το ακολουθήσει ακόμα και τρέχοντας στο έδαφος μέσα σε πυκνούς θάμνους.
Στην Ελλάδα: Μόνιμος κάτοικος σε ορεινά και ημιορεινά δάση.
16. Τσιχλογέρακο ή Ξεφτέρι (Accipiter nisus)
Το πιο κοινό από τα τρία είδη, ένας μικροσκοπικός αλλά θαρραλέος κυνηγός.
Εμφάνιση: Το αρσενικό είναι πολύ μικρότερο από το θηλυκό (φυλετικός διμορφισμός) και έχει συχνά μια πορτοκαλί/σκουριά απόχρωση στο στήθος. Η ουρά του είναι τετραγωνισμένη στην άκρη.
Κυνήγι: Συχνά εμφανίζεται από το πουθενά, πετώντας χαμηλά πίσω από φράχτες ή κτίρια, ξαφνιάζοντας μικρά πουλιά (σπουργίτια, τσίχλες). Είναι ο συχνότερος "επισκέπτης" αρπακτικό σε κήπους.
Στην Ελλάδα: Πολύ κοινό είδος, μόνιμο αλλά και μεταναστευτικό.
17.Σαΐνι (Accipiter brevipes)
Μοιάζει πολύ με το Τσιχλογέρακο, αλλά έχει διαφορετικές οικολογικές προτιμήσεις.
Διαφορές: Έχει ελαφρώς πιο μυτερές φτερούγες από το Τσιχλογέρακο και πιο κοντά δάχτυλα στα πόδια. Οι άκρες των φτερών του είναι συχνά πιο σκούρες (σαν "λερωμένες").
Βιότοπος: Προτιμά χαμηλότερα υψόμετρα και δάση κοντά σε ποτάμια ή ρεματιές με πλατάνια. Είναι πιο κοινωνικό από τα άλλα δύο είδη και συχνά μεταναστεύει σε ομάδες.
Διατροφή: Τρέφεται περισσότερο με σαύρες και μεγάλα έντομα σε σχέση με το Τσιχλογέρακο.
Στην Ελλάδα: Καλοκαιρινός επισκέπτης που ξεχειμωνιάζει στην Αφρική.
Οι Γερακίνες (Buzzards) χαρακτηρίζονται από το στιβαρό τους σώμα, τις πλατιές φτερούγες και τη σχετικά κοντή, βενταλωτή ουρά. Είναι αρπακτικά της αναμονής και της "γυροπεταξιάς" (soaring).
18. Γερακίνα (Buteo buteo)
Η Κοινή Γερακίνα είναι το αρπακτικό που θα συναντήσει κανείς πιο συχνά από οποιοδήποτε άλλο στην Ελλάδα.
Εμφάνιση: Έχει τεράστια ποικιλία χρωματισμών (πολυμορφισμός), από πολύ σκούρο καφέ μέχρι πολύ ανοιχτόχρωμο. Σχεδόν πάντα όμως διακρίνεται μια ανοιχτόχρωμη "πέταλο" (U) στο στήθος.
Στην Ελλάδα: Είναι μόνιμος κάτοικος και πολύ κοινή. Τον χειμώνα ο πληθυσμός αυξάνεται κατακόρυφα από πουλιά που έρχονται από τη βόρεια Ευρώπη.
Φωνή: Η χαρακτηριστική κραυγή της, ένα παραπονεμένο "πιάα-ου", είναι ο ήχος-σύμβολο της ελληνικής υπαίθρου.
19. Αετογερακίνα (Buteo rufinus)
Μεγαλύτερη και πιο επιβλητική από την κοινή γερακίνα, με εμφάνιση που θυμίζει μικρό αετό.
Χαρακτηριστικά: Έχει συνήθως ένα ζεστό σκουριασμένο/πορτοκαλί χρώμα στο σώμα και μια ουρά που στα ενήλικα είναι σχεδόν ομοιόμορφα ανοιχτόχρωμη (πορτοκαλί/λευκωπή), χωρίς τις λεπτές ραβδώσεις της κοινής γερακίνας.
Στην Ελλάδα: Φωλιάζει κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Προτιμά πιο ανοιχτές, ξηρές και ημιορεινές περιοχές. Είναι είδος που πιέζεται από τη λαθροθηρία και την καταστροφή των βιοτόπων του.
20. Χιονογερακίνα (Buteo lagopus)
Ένας σπάνιος "επισκέπτης" από τον μακρινό Βορρά.
Εμφάνιση: Το όνομά της (lagopus = λαγόπους) οφείλεται στο ότι τα πόδια της είναι καλυμμένα με φτερά μέχρι τα δάχτυλα, ως προσαρμογή στο ψύχος της Αρκτικής. Έχει λευκό ουροπύγιο και μια έντονη μαύρη φάσα στην άκρη της λευκής της ουράς.
Στην Ελλάδα: Εμφανίζεται μόνο τον χειμώνα και μόνο σε πολύ κρύες χρονιές, κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα (Έβρος, Μακεδονία). Κυνηγάει σε ανοιχτά λιβάδια και βάλτους.
Οι αετοί διακρίνονται από το μεγάλο τους μέγεθος, τα πανίσχυρα ράμφη και νύχια, και τις φτερωτές κνήμες ("παντελόνια") που φτάνουν μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών, χαρακτηριστικό των "γνήσιων" αετών.
21. Κραυγαετός (Aquila pomarina)
Ένας μεσαίου μεγέθους αετός που προτιμά τις δασώδεις περιοχές κοντά σε υγροτόπους.
Χαρακτηριστικά: Το φτέρωμά του είναι κυρίως καφέ, με το κεφάλι και τα καλυπτήρια των φτερών να είναι ελαφρώς πιο ανοιχτόχρωμα. Έχει χαρακτηριστική πορτοκαλί-κίτρινη ίριδα.
Στην Ελλάδα: Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης που φωλιάζει κυρίως στη Βόρεια και Κεντρική Ελλάδα. Είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στην εντατικοποίηση της γεωργίας.
22. Στικταετός (Aquila clanga)
Στενός συγγενής του Κραυγαετού, αλλά πιο σκουρόχρωμος και στιβαρός.
Εμφάνιση: Τα ενήλικα είναι πολύ σκούρα καφέ (σχεδόν μαύρα από απόσταση). Τα ανήλικα φέρουν έντονα λευκά στίγματα ("σταγόνες") στις φτερούγες, στα οποία οφείλει και το όνομά του.
Στην Ελλάδα: Εμφανίζεται κυρίως ως χειμερινός επισκέπτης σε μεγάλους υγροτόπους (π.χ. Δέλτα Έβρου, Αμβρακικός).
23. Στεπαετός (Aquila nipalensis)
Ένας μεγάλος αετός των ανοιχτών εκτάσεων.
Χαρακτηριστικά: Διαθέτει πολύ μακρύ άνοιγμα φτερών και χαρακτηριστικό σχήμα στόματος που φτάνει μέχρι πίσω από τα μάτια.
Στην Ελλάδα: Είναι σπάνιος επισκέπτης, κυρίως κατά τη μετανάστευση. Προτιμά ανοιχτά λιβάδια και στέπες.
24. Βασιλαετός (Aquila heliaca)
Ένας από τους σπανιότερους και πιο απειλούμενους αετούς παγκοσμίως.
Εμφάνιση: Πολύ σκούρος, με χαρακτηριστικές λευκές "επωμίδες" στους ώμους και ανοιχτόχρωμο (χρυσαφί) αυχένα.
Στην Ελλάδα: Κάποτε φώλιαζε σε πολλά μέρη, τώρα ο αναπαραγωγικός του πληθυσμός είναι εξαιρετικά περιορισμένος (κυρίως στο Δάσος Δαδιάς).
25. Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)
Ο ισχυρότερος αετός της χώρας μας και σύμβολο δύναμης.
Μέγεθος: Τεράστιο άνοιγμα φτερών (έως 2,2 μέτρα).
Χαρακτηριστικά: Σκούρο καφέ σώμα με εντυπωσιακό χρυσοκίτρινο χρώμα στο πίσω μέρος του κεφαλιού και του αυχένα. Είναι ο κυρίαρχος των ψηλών βουνών.
Κυνήγι: Μπορεί να καταβάλει λεία πολύ μεγαλύτερη από τον ίδιο, όπως μικρά αγριοκάτσικα ή χελώνες (τις οποίες ρίχνει από ύψος στα βράχια).
26. Σταυραετός (Hieraaetus pennatus)
Ο μικρότερος αετός της Ευρώπης, με μέγεθος γερακίνας αλλά συμπεριφορά αετού.
Πολυμορφισμός: Εμφανίζεται σε δύο μορφές: τη "λευκή" (ανοιχτόχρωμο κάτω μέρος) και τη "σκούρα" (καφέ κάτω μέρος).
Σήμα Κατατεθέν: Δύο μικρές λευκές κηλίδες στη βάση των φτερών ("φώτα θέσεως") που φαίνονται όταν μας κοιτά κατά μέτωπο στην πτήση.
Στην Ελλάδα: Κοινός καλοκαιρινός επισκέπτης σε δασώδεις περιοχές.
27. Σπιζαετός (Hieraaetus fasciatus)
Ο "αετός-γεράκι" της Μεσογείου.
Εμφάνιση: Λευκό στήθος με λεπτές κάθετες ραβδώσεις και μια χαρακτηριστική λευκή κηλίδα στην πλάτη.
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά γρήγορος και ευκίνητος. Κυνηγά κυρίως πουλιά (πέρδικες, περιστέρια) και λαγούς.
Στην Ελλάδα: Μόνιμος κάτοικος, κυρίως στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά. Φωλιάζει αποκλειστικά σε απόκρημνους βράχους.
Αυτά τα δύο είδη αποτελούν μερικά από τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα αρπακτικά πτηνά στον κόσμο. Αν και ζουν σε διαφορετικές ηπείρους, έχουν εξελιχθεί παρόμοια για να κυνηγούν μέσα στην πυκνή βλάστηση των τροπικών δασών.
28. Αρπυια (Harpia)
Η Άρπυια είναι ο "βασιλιάς" του τροπικού δάσους του Αμαζονίου και της Κεντρικής Αμερικής. Δύναμη: Διαθέτει τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα νύχια από οποιοδήποτε ζωντανό αετό (μπορούν να φτάσουν το μέγεθος των νυχιών μιας αρκούδας Grizzly). Η πίεση που ασκεί με τις πατούσες της μπορεί να σπάσει το κρανίο ενός πιθήκου ακαριαία. Εμφάνιση: Έχει ένα χαρακτηριστικό διπλό λοφίο στο κεφάλι που ανασηκώνεται όταν το πουλί είναι σε εγρήγορση, δίνοντάς του μια σχεδόν "τρομακτική" όψη. Το χρώμα της είναι γκρίζο-μαύρο στη ράχη και λευκό στο στήθος με μια μαύρη ζώνη στο λαιμό. Διατροφή: Κυνηγά κυρίως θηλαστικά που ζουν στα δέντρα, όπως βραδύποδες και πιθήκους.
29. Πιθηκοφάγος αετός (Pithecophaga jefferyi)
Γνωστός και ως "Αετός των Φιλιππίνων", είναι ένα από τα σπανιότερα και πιο εντυπωσιακά πουλιά στον πλανήτη. Εμφάνιση: Ξεχωρίζει για την πλούσια "χαίτη" από φτερά στο κεφάλι του, που θυμίζει λιοντάρι. Έχει ένα εξαιρετικά βαθύ και ισχυρό γαλάζιο-γκρι ράμφος. Βιολογία: Είναι ένας από τους μακρύτερους αετούς στον κόσμο (σε μήκος σώματος). Είναι ενδημικό είδος των Φιλιππίνων και θεωρείται το εθνικό πτηνό της χώρας. Κατάσταση: Κινδυνεύει κρίσιμα με εξαφάνιση λόγω της αποψίλωσης των δασών. Υπολογίζεται ότι απομένουν λιγότερα από 400 ζευγάρια στην άγρια φύση.
30. Γυπογερανός (Sagittarius serpentarius)
Ο "Τοξότης" των Φιδιών. Το επιστημονικό του όνομα Sagittarius serpentarius σημαίνει "Τοξότης των ερπετών", αναφερόμενο στην ακρίβεια με την οποία εξοντώνει τη λεία του.
Τεχνική Κυνηγιού: Σε αντίθεση με τα περισσότερα αρπακτικά, ο Γυπογερανός κυνηγάει περπατώντας στο έδαφος. Μπορεί να διανύσει πάνω από 20-30 χιλιόμετρα την ημέρα.
Η Θανατηφόρα Κλωτσιά: Όταν εντοπίσει ένα φίδι (ακόμα και μια επικίνδυνη κόμπρα), το χτυπάει με αστραπιαίες και πανίσχυρες κλωτσιές στο κεφάλι. Η δύναμη του χτυπήματος είναι πενταπλάσια του βάρους του σώματός του και διαρκεί μόλις 15 χιλιοστά του δευτερολέπτου.
Ύψος: Είναι ένα από τα ψηλότερα αρπακτικά, φτάνοντας τα 1,3 έως 1,5 μέτρα σε ύψος.
Πόδια: Διαθέτει εξαιρετικά μακριά και δυνατά πόδια, καλυμμένα με σκληρά λέπια για προστασία από τα δαγκώματα των φιδιών.
Φτέρωμα: Το σώμα του είναι κυρίως γκριζωπό, με μαύρα "παντελόνια" (φτερά στους μηρούς) και μαύρες άκρες στις φτερούγες. Στο πρόσωπο έχει μια εντυπωσιακή περιοχή με γυμνό, πορτοκαλί-κόκκινο δέρμα.
Τα γεράκια του γένους Falco είναι οι απόλυτοι αεροδυναμικοί κυνηγοί. Διακρίνονται για τη μεγάλη τους ταχύτητα και την ικανότητα να κυνηγούν "στα φτερά".
1. Κιρκινέζι (Falco naumanni)
Ένα μικρό, κοινωνικό γεράκι που είναι στενά συνδεδεμένο με την παραδοσιακή γεωργία. Διατροφή: Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με μεγάλα έντομα (ακρίδες, σκαθάρια), γι' αυτό και είναι ο καλύτερος σύμμαχος των γεωργών. Στην Ελλάδα: Φωλιάζει σε αποικίες, συχνά κάτω από τις κεραμιδένιες στέγες παλιών σπιτιών ή σε τρύπες τοίχων σε χωριά της Θεσσαλίας (π.χ. Φάρσαλα). Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης και κινδυνεύει από τη χρήση φυτοφαρμάκων και την ανακαίνιση παλιών κτιρίων. Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει γαλάζιο κεφάλι και πλάτη χωρίς καθόλου μαύρα στίγματα, σε αντίθεση με το Βραχοκιρκίνεζο.
2. Βραχοκιρκίνεζο (Falco tinnunculus)
Το πιο κοινό γεράκι της Ελλάδας, που το συναντάμε ακόμα και μέσα στις μεγάλες πόλεις. Η "Πτήση Hover": Είναι διάσημο για την ικανότητά του να αιωρείται ακίνητο στον αέρα ("κάνει hover") κουνώντας γρήγορα τις φτερούγες του, ενώ παρατηρεί το έδαφος για τρωκτικά. Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει καστανοκόκκινη πλάτη με μαύρα στίγματα και γαλάζια ουρά με μια μαύρη φάσα στην άκρη. Βιότοπος: Φωλιάζει σε βράχια, κτίρια ή εγκαταλελειμμένες φωλιές κορακοειδών.
3. Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus)
Ένα εντυπωσιακό γεράκι που περνά από τη χώρα μας κυρίως κατά τη μετανάστευση.
Εμφάνιση: Το αρσενικό είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου μαυριδερό-γκρι, εκτός από τα "παντελόνια" (φτερά στους μηρούς) και την περιοχή γύρω από την αμοιβή που είναι έντονα πορτοκαλί-κόκκινα.
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά κοινωνικό. Την άνοιξη μπορεί να δει κανείς δεκάδες ή και εκατοντάδες άτομα να κάθονται μαζί σε ηλεκτρικά σύρματα στην παράκτια Ελλάδα.
Διατροφή: Τρέφεται κυρίως με έντομα που πιάνει στον αέρα.
4. Νανογέρακο (Falco columbarius)
Το μικρότερο γεράκι της Ευρώπης, ένας "δυναμίτης" τσέπης.
Δύναμη: Παρά το μέγεθός του (λίγο μεγαλύτερο από τσίχλα), είναι απίστευτα δυνατός κυνηγός. Το θηλυκό μπορεί να καταβάλει πουλιά μέχρι και το μέγεθος της φάσας.
Στην Ελλάδα: Είναι χειμερινός επισκέπτης. Δεν φωλιάζει εδώ, αλλά έρχεται από τον Βορρά για να κυνηγήσει σε ανοιχτές εκτάσεις και παράκτιους υγροτόπους.
Πτήση: Πετάει πολύ χαμηλά και γρήγορα, ακολουθώντας κάθε ελιγμό του θηράματός του.
5. Δεντρογέρακο, Ιέραξ ο κορυδαλλοφαγος (Falco subbuteo)
Ένα μικρόσωμο αλλά απίστευτα ευκίνητο γεράκι, που θυμίζει "μεγάλο χελιδόνι" στην πτήση.
Χαρακτηριστικά: Έχει γκρίζα ράχη, λευκό στήθος με μαύρες ραβδώσεις και το εντυπωσιακό πυρόξανθο χρώμα στα "παντελόνια" (μηρούς).
Κυνήγι: Είναι από τα λίγα αρπακτικά που μπορούν να πιάσουν χελιδόνια και πετροχελίδονα στον αέρα, καθώς και μεγάλα έντομα (λιβελλούλες) τα οποία τρώει ενώ πετάει.
6. Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae)
Το "γεράκι του Αιγαίου". Η Ελλάδα φιλοξενεί πάνω από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού αυτού του είδους.
Στρατηγική: Είναι το μόνο αρπακτικό που φωλιάζει αργά το καλοκαίρι (Αύγουστο-Σεπτέμβριο), ώστε να ταΐσει τους νεοσσούς του με τα εκατομμύρια μεταναστευτικά πουλιά που περνούν τότε από το Αιγαίο προς την Αφρική.
Μορφές: Εμφανίζεται σε δύο χρώματα: μια σκούρα μορφή (σχεδόν μαύρο) και μια ανοιχτή (με ραβδώσεις στο στήθος).
7.Χρυσογέρακο (Falco biarmicus)
Ένα σπάνιο και επιβλητικό γεράκι των ανοιχτών, βραχωδών εκτάσεων.
Αναγνώριση: Το πάνω μέρος του κεφαλιού του έχει ένα χαρακτηριστικό κοκκινωπό-χρυσαφί χρώμα. Διαθέτει πολύ μακριές και μυτερές φτερούγες.
Στην Ελλάδα: Φωλιάζει σε απόκρημνα βράχια στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Είναι είδος που απειλείται άμεσα από τη λαθροθηρία και την καταστροφή των βιοτόπων.
8. Στεπογέρακο (Falco cherrug)
Ένα από τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα γεράκια, που παραδοσιακά χρησιμοποιείται στην ιερακοθηρία.
Εμφάνιση: Έχει ανοιχτόχρωμο κεφάλι και στιβαρό σώμα. Το πάνω μέρος του σώματος είναι καφετί με ανοιχτόχρωμες άκρες στα φτερά.
Στην Ελλάδα: Είναι σπάνιος επισκέπτης, κυρίως κατά τη μετανάστευση και τον χειμώνα.
9. Πετρίτης (Falco peregrinus)
Ο απόλυτος κυνηγός και το ταχύτερο πλάσμα στον πλανήτη.
Ταχύτητα: Κατά την κάθετη εφορμήση (dive), μπορεί να ξεπεράσει τα 320-380 χλμ/ώρα.
Χαρακτηριστικά: Έχει γκρίζα-μπλε ράχη και ένα πολύ έντονο μαύρο "μουστάκι" στο πρόσωπο. Κυνηγάει αποκλειστικά πτηνά (περιστέρια, ψαρόνια) τα οποία χτυπάει στον αέρα με τα νύχια του με τρομερή δύναμη.
Βιότοπος: Φωλιάζει σε βράχια, αλλά πλέον και σε ψηλά κτίρια στις μεγαλουπόλεις.
10. Ερημοπετρίτης (Falco pelegrinoides)
Στενός συγγενής του Πετρίτη, προσαρμοσμένος σε πιο ξηρά κλίματα.
Διαφορές: Είναι ελαφρώς μικρότερος και πιο ανοιχτόχρωμος από τον κοινό Πετρίτη, με κοκκινωπή απόχρωση στον αυχένα.
Στην Ελλάδα: Εμφανίζεται σπάνια, κυρίως στις νότιες περιοχές και την Κρήτη, προερχόμενος από τη Βόρεια Αφρική ή τη Μέση Ανατολή.
Ο Ψαραετός: Ένας Εξειδικευμένος Κυνηγός. Ο Ψαραετός (Pandion haliaetus) είναι ένα από τα πιο ευρέως εξαπλωμένα πουλιά στον κόσμο, αλλά στην Ευρώπη και ειδικά στην Ελλάδα, οι πληθυσμοί του είναι εξαιρετικά περιορισμένοι και χρήζουν αυστηρής προστασίας.
Φτερούγες: Κατά την πτήση, οι φτερούγες του έχουν ένα χαρακτηριστικό σχήμα "M" ή "W" και είναι πολύ μακριές και στενές.
Μέγεθος: Έχει άνοιγμα φτερών 145-170 εκ. και μήκος σώματος 55-63 εκ.
Αναστρέψιμο δάχτυλο: Το εξωτερικό του δάχτυλο μπορεί να γυρίσει προς τα πίσω, ώστε να κρατάει το γλιστερό ψάρι με δύο δάχτυλα μπροστά και δύο πίσω (όπως οι κουκουβάγιες).
Αγκαθωτά πέλματα: Οι πατούσες του έχουν μικρές προεξοχές σαν "καρφιά" για να μην του ξεφεύγει η λεία.
Κλειστά ρουθούνια: Μπορεί να κλείνει τα ρουθούνια του όταν βουτάει στο νερό.
Αιώρηση: Εντοπίζει το ψάρι πετώντας ή αιωρούμενος (hovering) πάνω από την επιφάνεια.
Η Βουτιά: Μόλις κλειδώσει τον στόχο, κλείνει τις φτερούγες και βουτάει με τα πόδια μπροστά, συχνά εξαφανιζόμενος εντελώς κάτω από το νερό.
Μεταφορά: Αφού πιάσει το ψάρι, το τοποθετεί πάντα με το κεφάλι προς τα εμπρός για να μειώσει την αντίσταση του αέρα κατά την πτήση.
Πού θα τον δείτε: Κατά τη μετανάστευση (Άνοιξη και Φθινόπωρο) παρατηρείται συχνά σε λιμνοθάλασσες και εκβολές ποταμών (π.χ. Δέλτα Αξιού, Αμβρακικός, Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου).
Απειλές: Η λαθροθηρία, η καταστροφή των δέντρων όπου φωλιάζει κοντά σε νερό και η ρύπανση των υδάτων με βαρέα μέταλλα (που συσσωρεύονται στα ψάρια) είναι οι κύριοι κίνδυνοι.
Τάξη ημερόβιων αρπακτικών πτηνών. Η ταξινόμηση της δεν είναι ακόμα ξεκάθαρη αλλά η πιο αποδεκτή συμπεριλαμβάνει 4 οικογένειες. Σε αυτή την Τάξη υπάγονται όλα τα ημερόβια αρπακτικά που είναι γύρω στα 300 είδη. Περιλαμβάνει σαρκοφάγα ή πτωματοφάγα πουλιά, το μέγεθος και η μορφή των οποίων ποικίλλει ανάλογα με το είδος. Τα συναντάμε σε όλες τις ηπείρους.
Περιγραφή: Τα Ιερακόμορφα χαρακτηρίζονται από το κυρτό ράμφος, το κίτρινο κήρωμα στη βάση του, τα μακριά και κυρτά νύχια, την ιδιαίτερα ανεπτυγμένη όραση και τις μεγάλες και πλατιές φτερούγες τους. Το φτέρωμά τους έχει συνήθως καφέ, γκρίζο ή λευκό χρώμα. Το σχήμα της ουράς τους ποικίλλει ανάλογα με την πτητική τους συμπεριφορά και μπορεί να είναι στενή, πλατιά ή ψαλιδωτή.
Τα θηλυκά έχουν συνήθως μεγαλύτερο μέγεθος από τα αρσενικά και γεννούν 1-6 αυγά σε φωλιές που κατασκευάζουν ή βρίσκουν έτοιμες.
Στην τάξη των ιερακόμορφων ανήκουν περίπου 300 σύγχρονα είδη, τα οποία κατατάσσονται, σύμφωνα με ένα από τα προτεινόμενα συστήματα ταξινόμησης, σε πέντε οικογένειες: Αξιπιτρίδες (accipitridae), ιερακίδες (falconidae), πανδιονίδες (pandionidae), σαγκιταριίδες (sagittariidae) και καθαρτίδες (cathartidae).
Οι τρεις πρώτες οικογένειες έχουν παγκόσμια εξάπλωση και περιλαμβάνουν τους αετούς, τα γεράκια, τους γύπες και τον ψαραετό του είδους Pandion haliaetus. Η οικογένεια των σαγκιταριιδών (sagittariidae) περιλαμβάνει το αφρικανικό είδος Sagittarius serpentarius, γνωστό με την κοινή ονομασία γυπογερανός, ενώ η οικογένεια των καθαρτιδών περιλαμβάνει τους γύπες του Νέου Κόσμου ή κόνδορες.
Ιερακόμορφα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του έντονου ανάγλυφου (βουνά, νησιά, υγρότοποι), φιλοξενεί έναν εντυπωσιακό αριθμό αρπακτικών, πολλά από τα οποία είναι μόνιμα, ενώ άλλα είναι μεταναστευτικά.
◾1. Οικογένεια Αξιπιτρίδες (Accipitridae) - 27 Είδη
Είναι η μεγαλύτερη οικογένεια και περιλαμβάνει:🔸Γύπες: Όρνιο, Μαυρόγυπας, Γυπαετός, Ασπροπάρης.
🔸Αετοί: Χρυσαετός, Βασιλαετός, Σπιζαετός, Κραυγαετός, Στικταετός, Στεπαετός, Σταυραετός.
🔸Γερακίνες: Γερακίνα, Αετογερακίνα, Χιονογερακίνα.
🔸Κίρκοι: Καλαμόκιρκος, Βαλτόκιρκος, Στεπόκιρκος, Λιβαδόκιρκος.
🔸Σαΐνια: Διπλοσάινο, Ξεφτέρι (Τσιχλογέρακο), Σαΐνι.
🔸Λοιπά: Φιδαετός, Σφηκιάρης, Τσίφτης, Ψαλιδιάρης, Έλανος.
◾2. Οικογένεια Ιερακίδες (Falconidae) - 10 Είδη
Περιλαμβάνει τα "αληθινά" γεράκια (Γένος Falco):🔸Μικρά Γεράκια: Βραχοκιρκίνεζο, Κιρκινέζι, Μαυροκιρκίνεζο, Νανογέρακο.
🔸Μεγάλα Γεράκια: Πετρίτης, Μαυροπετρίτης, Δενδρογέρακο, Χρυσογέρακο (Λαννάρης), Στεπογέρακο, Ερημοπετρίτης.
◾3. Οικογένεια Πανδιονίδες (Pandionidae) - 1 Είδος
🔸Ψαραετός: Ο μοναδικός εκπρόσωπος της οικογένειας παγκοσμίως.
οικογένεια Αετίδαι, Αξιπιτρίδες (Accipitridae)
Οι Κυρίαρχοι των Αιθέρων: Αετοί, Κίρκοι, Τσίφτες και ΓύπεςΑυτή η οικογένεια περιλαμβάνει ημερόβια αρπακτικά με γαντζωτό ράμφος, ισχυρά νύχια και εξαιρετική όραση. Ακολουθεί μια ανάλυση των ειδών που αναφέρατε.
1. Σφηκιάρης (Pernis apivorus)
Ο Σφηκιάρης είναι ένας ιδιαίτερος "επισκέπτης" που μοιάζει με τη Γερακίνα, αλλά έχει τελείως διαφορετικές συνήθειες.
Διατροφή: Είναι ειδικός στην εύρεση φωλιών από σφήκες και μέλισσες. Σκάβει το έδαφος για να βρει τις προνύμφες, ενώ τα λέπια στο κεφάλι του τον προστατεύουν από τα κεντρίσματα.
Στην Ελλάδα: Είναι αυστηρά μεταναστευτικό είδος. Τον συναντάμε κυρίως το καλοκαίρι σε δασώδεις περιοχές, ενώ χιλιάδες άτομα περνούν από τη χώρα μας κατά τη φθινοπωρινή μετανάστευση προς την Αφρική.
2. Έλανος (Elanus caeruleus)
Ένα μικρό, κομψό αρπακτικό που θυμίζει γλαρόνι λόγω των χρωμάτων του.
Εμφάνιση: Κατάλευκο από κάτω, γκρίζο από πάνω, με χαρακτηριστική μαύρη "μάσκα" στα μάτια και έντονη κόκκινη ίριδα.
Εξάπλωση: Αν και παραδοσιακά ζει στην Αφρική και την Ιβηρική (Ισπανία, Πορτογαλία), τα τελευταία χρόνια παρατηρείται επέκταση της εξάπλωσής του προς τα βόρεια και ανατολικά, με όλο και περισσότερες καταγραφές και στην Ελλάδα.
3. Τσίφτης (Milvus migrans)
Ο Τσίφτης είναι ένας από τους πιο κοινούς "καθαριστές" της φύσης παγκοσμίως.
Χαρακτηριστικά: Έχει σκούρο καφέ φτέρωμα και μια ελαφρώς διχαλωτή ουρά (λιγότερο βαθιά από του Ψαλιδιάρη).
Συμπεριφορά: Είναι πολύ προσαρμοστικός. Τρέφεται με πτώματα, νεκρά ψάρια που αρπάζει από την επιφάνεια του νερού, αλλά και μικρά θηλαστικά. Είναι συχνά κοινωνικός και μπορεί να παρατηρηθεί σε ομάδες κοντά σε χωματερές ή λιμάνια.
4. Ψαλιδιάρης(Milvus milvus)
Ένα από τα πιο όμορφα και αναγνωρίσιμα αρπακτικά, δυστυχώς πολύ σπάνιο πλέον στην Ελλάδα.
Αναγνώριση: Ξεχωρίζει από την πολύ βαθιά διχαλωτή ουρά (σαν ψαλίδι), το ανοιχτόχρωμο γκρίζο κεφάλι και τις έντονες λευκές κηλίδες κάτω από τις φτερούγες.
Σύγκριση: Είναι μεγαλύτερος και πιο κοκκινωπός από τον Τσίφτη. Στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως ως σπάνιος χειμερινός επισκέπτης.
5. Θαλασσαετός (Haliaaetus albicilla)
Ο απόλυτος άρχοντας των υγροτόπων. Είναι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αετούς της Ελλάδας με άνοιγμα φτερών 190 – 240 εκ. και χαρακτηριστική λευκή ουρά στα ενήλικα πουλιά.
Μέγεθος: Με άνοιγμα φτερών που φτάνει τα 2,4 μέτρα, είναι ο μεγαλύτερος αετός της Ευρώπης.
Χαρακτηριστικά: Τα ενήλικα έχουν λευκή τριγωνική ουρά και ανοιχτόχρωμο κεφάλι με πανίσχυρο κίτρινο ράμφος.
Στην Ελλάδα: Φωλιάζει σε ελάχιστες περιοχές στη Βόρεια Ελλάδα (π.χ. Δέλτα Έβρου, Λίμνη Κερκίνη). Είναι είδος που κινδυνεύει άμεσα με εξαφάνιση στη χώρα μας.
6. Γυπαετός (Gypaetus barbatus)
Ο "Κοκκαλάς" των βουνών είναι ένα από τα πιο σπάνια και εντυπωσιακά πουλιά στον κόσμο.
Διατροφή: Είναι ο μοναδικός οργανισμός που τρέφεται κατά 85-90% με κόκκαλα. Τα ρίχνει από μεγάλο ύψος πάνω σε βράχια ("σπάστρες") για να σπάσουν και να τα φάει.
Εμφάνιση: Έχει χαρακτηριστική "γενειάδα" (τούφες από φτερά κάτω από το ράμφος) και μακριά, τριγωνική ουρά. Το πορτοκαλί χρώμα στο στήθος του οφείλεται σε "μπάνια" που κάνει σε πηγές με οξείδια του σιδήρου.
Στην Ελλάδα: Σχεδόν όλος ο αναπαραγωγικός πληθυσμός περιορίζεται πλέον στην Κρήτη, ενώ στην ηπειρωτική Ελλάδα θεωρείται σχεδόν εξαφανισμένος.
7. Ασπροπάρης (Neophron percnopterus)
Ο μικρότερος και εξυπνότερος γύπας της Ευρώπης, γνωστός και ως "Κουκάλογο".
Νοημοσύνη: Είναι διάσημος παγκοσμίως γιατί χρησιμοποιεί εργαλεία. Χρησιμοποιεί πέτρες για να σπάσει αυγά στρουθοκαμήλου στην Αφρική.
Εμφάνιση: Λευκό φτέρωμα με μαύρα άκρα στις φτερούγες και έντονο κίτρινο, γυμνό δέρμα στο πρόσωπο.
Κατάσταση: Είναι το πιο απειλούμενο αρπακτικό στην Ελλάδα. Κάποτε κοινός, τώρα απομένουν ελάχιστα ζευγάρια στη Θράκη και την Ήπειρο. Είναι αυστηρά μεταναστευτικό είδος.
8. Όρνιο (Gyps fulvus)
Ο πιο κοινωνικός και πολυπληθής γύπας της χώρας μας.
Κοινωνικότητα: Φωλιάζει σε αποικίες σε απόκρημνα βράχια. Τα Όρνια πετούν σε ομάδες και παρακολουθούν το ένα το άλλο· αν ένα βρει πτώμα και κατέβει, τα υπόλοιπα το ακολουθούν από χιλιόμετρα μακριά.
Εμφάνιση: Μεγάλο μέγεθος με μακρύ, γυμνό λαιμό (για να μπορεί να τον βάζει μέσα στα πτώματα χωρίς να λερώνει το φτέρωμά του) και λευκό περιλαίμιο από πούπουλα στη βάση του λαιμού.
Στην Ελλάδα: Διατηρεί καλούς πληθυσμούς στην Κρήτη, αλλά στην ηπειρωτική Ελλάδα οι πληθυσμοί του έχουν συρρικνωθεί σημαντικά λόγω των δηλητηριασμένων δολωμάτων.
9. Μαυρόγυπας (Aegypius monachus)
Ο επιβλητικός "μοναχός" των δασών.
Χαρακτηριστικά: Είναι ένας από τους μεγαλύτερους γύπες στον κόσμο. Έχει ομοιόμορφο σκούρο καφέ/μαύρο χρώμα και τεράστιες, τετραγωνισμένες φτερούγες.
Φωλιά: Σε αντίθεση με το Όρνιο, ο Μαυρόγυπας φωλιάζει σχεδόν αποκλειστικά σε κορυφές δέντρων (συνήθως πεύκων).
Στην Ελλάδα: Ο μοναδικός αναπαραγωγικός πληθυσμός στα Βαλκάνια βρίσκεται στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου στον Έβρο.
Μαυρόγυπας: Με το πανίσχυρο ράμφος του ανοίγει το σκληρό δέρμα.
Όρνιο: Τρέφεται με τα μαλακά εσωτερικά όργανα και τους μυς.
Ασπροπάρης: Μαζεύει τα μικρά υπολείμματα και τα έντομα γύρω από το πτώμα.
Γυπαετός: Έρχεται τελευταίος για να φάει τα κόκκαλα που απέμειναν.
Ο "Κοκκαλάς" των βουνών είναι ένα από τα πιο σπάνια και εντυπωσιακά πουλιά στον κόσμο.
Διατροφή: Είναι ο μοναδικός οργανισμός που τρέφεται κατά 85-90% με κόκκαλα. Τα ρίχνει από μεγάλο ύψος πάνω σε βράχια ("σπάστρες") για να σπάσουν και να τα φάει.
Εμφάνιση: Έχει χαρακτηριστική "γενειάδα" (τούφες από φτερά κάτω από το ράμφος) και μακριά, τριγωνική ουρά. Το πορτοκαλί χρώμα στο στήθος του οφείλεται σε "μπάνια" που κάνει σε πηγές με οξείδια του σιδήρου.
Στην Ελλάδα: Σχεδόν όλος ο αναπαραγωγικός πληθυσμός περιορίζεται πλέον στην Κρήτη, ενώ στην ηπειρωτική Ελλάδα θεωρείται σχεδόν εξαφανισμένος.
7. Ασπροπάρης (Neophron percnopterus)
Ο μικρότερος και εξυπνότερος γύπας της Ευρώπης, γνωστός και ως "Κουκάλογο".
Νοημοσύνη: Είναι διάσημος παγκοσμίως γιατί χρησιμοποιεί εργαλεία. Χρησιμοποιεί πέτρες για να σπάσει αυγά στρουθοκαμήλου στην Αφρική.
Εμφάνιση: Λευκό φτέρωμα με μαύρα άκρα στις φτερούγες και έντονο κίτρινο, γυμνό δέρμα στο πρόσωπο.
Κατάσταση: Είναι το πιο απειλούμενο αρπακτικό στην Ελλάδα. Κάποτε κοινός, τώρα απομένουν ελάχιστα ζευγάρια στη Θράκη και την Ήπειρο. Είναι αυστηρά μεταναστευτικό είδος.
8. Όρνιο (Gyps fulvus)
Ο πιο κοινωνικός και πολυπληθής γύπας της χώρας μας.
Κοινωνικότητα: Φωλιάζει σε αποικίες σε απόκρημνα βράχια. Τα Όρνια πετούν σε ομάδες και παρακολουθούν το ένα το άλλο· αν ένα βρει πτώμα και κατέβει, τα υπόλοιπα το ακολουθούν από χιλιόμετρα μακριά.
Εμφάνιση: Μεγάλο μέγεθος με μακρύ, γυμνό λαιμό (για να μπορεί να τον βάζει μέσα στα πτώματα χωρίς να λερώνει το φτέρωμά του) και λευκό περιλαίμιο από πούπουλα στη βάση του λαιμού.
Στην Ελλάδα: Διατηρεί καλούς πληθυσμούς στην Κρήτη, αλλά στην ηπειρωτική Ελλάδα οι πληθυσμοί του έχουν συρρικνωθεί σημαντικά λόγω των δηλητηριασμένων δολωμάτων.
9. Μαυρόγυπας (Aegypius monachus)
Ο επιβλητικός "μοναχός" των δασών.
Χαρακτηριστικά: Είναι ένας από τους μεγαλύτερους γύπες στον κόσμο. Έχει ομοιόμορφο σκούρο καφέ/μαύρο χρώμα και τεράστιες, τετραγωνισμένες φτερούγες.
Φωλιά: Σε αντίθεση με το Όρνιο, ο Μαυρόγυπας φωλιάζει σχεδόν αποκλειστικά σε κορυφές δέντρων (συνήθως πεύκων).
Στην Ελλάδα: Ο μοναδικός αναπαραγωγικός πληθυσμός στα Βαλκάνια βρίσκεται στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου στον Έβρο.
Η Ιεραρχία στο Πτώμα
Όταν βρεθεί ένα νεκρό ζώο, υπάρχει μια άτυπη "σειρά":Μαυρόγυπας: Με το πανίσχυρο ράμφος του ανοίγει το σκληρό δέρμα.
Όρνιο: Τρέφεται με τα μαλακά εσωτερικά όργανα και τους μυς.
Ασπροπάρης: Μαζεύει τα μικρά υπολείμματα και τα έντομα γύρω από το πτώμα.
Γυπαετός: Έρχεται τελευταίος για να φάει τα κόκκαλα που απέμειναν.
Φιδαετός και Κίρκοι: Εξειδικευμένοι Κυνηγοί
Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει αρπακτικά που έχουν αναπτύξει ιδιαίτερες τεχνικές κυνηγιού, προσαρμοσμένες είτε σε συγκεκριμένη λεία (ερπετά) είτε σε συγκεκριμένο περιβάλλον (λιβάδια και καλαμιώνες).10. Φιδαετός (Circaetus gallicus)
Ο Φιδαετός είναι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς αετούς της Ελλάδας, γνωστός για το σχεδόν λευκό κάτω μέρος του και το μεγάλο, "κουκουβαγίσιο" κεφάλι του.
Διατροφή: Είναι απόλυτος ειδικός στα ερπετά. Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με φίδια (ακόμα και δηλητηριώδη) και σαύρες.
Κυνήγι: Συχνά αιωρείται στο ίδιο σημείο (hovering) πάνω από ανοιχτές πλαγιές, παρατηρώντας το έδαφος για κίνηση ερπετών πριν εφορμήσει.
Στην Ελλάδα: Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης (Μάρτιος - Οκτώβριος). Ξεχειμωνιάζει στην Αφρική, νότια της Σαχάρας.
Η Ομάδα των Κίρκων (Γένος Circus)
Οι Κίρκοι αναγνωρίζονται από το λεπτό σώμα, τις μακριές φτερούγες και την ουρά, καθώς και από τον τρόπο που πετούν χαμηλά, κρατώντας τις φτερούγες σε σχήμα "V".11. Καλαμόκιρκος (Circus aeruginosus)
Ο μεγαλύτερος και πιο στιβαρός από τους κίρκους, άρρηκτα συνδεδεμένος με τους υγροτόπους.
Ενδιαίτημα: Ζει και φωλιάζει μέσα σε καλαμιώνες.
Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει χαρακτηριστικό τρίχρωμο μοτίβο στις φτερούγες (γκρι, μαύρο, καφέ), ενώ το θηλυκό είναι σκούρο καφέ με κρεμ κεφάλι.
Στην Ελλάδα: Είναι μόνιμος κάτοικος σε μεγάλους υγροτόπους (π.χ. Μεσολόγγι, Αμβρακικός), αλλά ο πληθυσμός αυξάνεται το χειμώνα με άτομα από τον Βορρά.
12. Βαλτόκιρκος (Circus cyaneus)
Ένας κομψός κίρκος που στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως ως χειμερινός επισκέπτης.
Εμφάνιση: Το αρσενικό είναι εντυπωσιακό, με ανοιχτό γκρίζο χρώμα και μαύρες άκρες στις φτερούγες. Το θηλυκό (όπως και στον Λιβαδόκιρκο) είναι καφέ με λευκό ουροπύγιο, ένα χαρακτηριστικό που βοηθά στην αναγνώριση.
Κυνήγι: Πετάει πολύ χαμηλά πάνω από χωράφια και βάλτους, ξαφνιάζοντας μικρά πουλιά και τρωκτικά.
13. Στεπόκιρκος (Circus macrourus)
Ένα σπάνιο και πανέμορφο αρπακτικό των στεπών.
Χαρακτηριστικά: Το αρσενικό μοιάζει με τον Βαλτόκιρκο αλλά είναι πιο "ανοιχτό" και έχει μια χαρακτηριστική μαύρη σφήνα στην άκρη της φτερούγας.
Στην Ελλάδα: Παρατηρείται κυρίως κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης (άνοιξη και φθινόπωρο), καθώς ταξιδεύει μεταξύ Αφρικής και Ανατολικής Ευρώπης/Ασίας.
14. Λιβαδόκιρκος (Circus pygargus)
Ο πιο λεπτός και "αέρινος" από τους κίρκους.
Αναπαραγωγή: Φωλιάζει στο έδαφος, συχνά μέσα σε σιτοχώραφα ή λιβάδια. Αυτό το καθιστά ευάλωτο στα θεριστικά μηχανήματα.
Στην Ελλάδα: Είναι σπάνιος αναπαραγόμενος επισκέπτης, με πολύ περιορισμένη εξάπλωση (π.χ. στη Θράκη).
Το Γένος Accipiter: Διπλοσάινο, Τσιχλογέρακο και Σαΐνι
Οι Ακροβάτες του Δάσους. Τα μέλη αυτού του γένους είναι εξειδικευμένα στο κυνήγι πτηνών και μικρών θηλαστικών μέσα σε πυκνή βλάστηση. Η ανατομία τους επιτρέπει ακαριαία επιτάχυνση και απίστευτους ελιγμούς σε κλάσματα δευτερολέπτου.15. Διπλοσάϊνο (Accipiter gentilis)
Ο "μεγάλος αδερφός" της ομάδας. Είναι ένα ισχυρό αρπακτικό που μπορεί να καταβάλει θηράματα μέχρι το μέγεθος της φάσας ή του λαγού.
Χαρακτηριστικά: Το ενήλικο έχει γκρίζα ράχη και λευκό στήθος με πυκνές, λεπτές γκρίζες οριζόντιες ραβδώσεις. Διαθέτει μια πολύ έντονη λευκή γραμμή ("φρύδι") πάνω από το μάτι.
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά επιθετικό και επίμονο στην καταδίωξη. Αν αποφασίσει να κυνηγήσει κάτι, θα το ακολουθήσει ακόμα και τρέχοντας στο έδαφος μέσα σε πυκνούς θάμνους.
Στην Ελλάδα: Μόνιμος κάτοικος σε ορεινά και ημιορεινά δάση.
16. Τσιχλογέρακο ή Ξεφτέρι (Accipiter nisus)
Το πιο κοινό από τα τρία είδη, ένας μικροσκοπικός αλλά θαρραλέος κυνηγός.
Εμφάνιση: Το αρσενικό είναι πολύ μικρότερο από το θηλυκό (φυλετικός διμορφισμός) και έχει συχνά μια πορτοκαλί/σκουριά απόχρωση στο στήθος. Η ουρά του είναι τετραγωνισμένη στην άκρη.
Κυνήγι: Συχνά εμφανίζεται από το πουθενά, πετώντας χαμηλά πίσω από φράχτες ή κτίρια, ξαφνιάζοντας μικρά πουλιά (σπουργίτια, τσίχλες). Είναι ο συχνότερος "επισκέπτης" αρπακτικό σε κήπους.
Στην Ελλάδα: Πολύ κοινό είδος, μόνιμο αλλά και μεταναστευτικό.
17.Σαΐνι (Accipiter brevipes)
Μοιάζει πολύ με το Τσιχλογέρακο, αλλά έχει διαφορετικές οικολογικές προτιμήσεις.
Διαφορές: Έχει ελαφρώς πιο μυτερές φτερούγες από το Τσιχλογέρακο και πιο κοντά δάχτυλα στα πόδια. Οι άκρες των φτερών του είναι συχνά πιο σκούρες (σαν "λερωμένες").
Βιότοπος: Προτιμά χαμηλότερα υψόμετρα και δάση κοντά σε ποτάμια ή ρεματιές με πλατάνια. Είναι πιο κοινωνικό από τα άλλα δύο είδη και συχνά μεταναστεύει σε ομάδες.
Διατροφή: Τρέφεται περισσότερο με σαύρες και μεγάλα έντομα σε σχέση με το Τσιχλογέρακο.
Στην Ελλάδα: Καλοκαιρινός επισκέπτης που ξεχειμωνιάζει στην Αφρική.
Η Τέχνη της Επίθεσης
Αυτά τα πουλιά χρησιμοποιούν το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Κάθονται ακίνητα μέσα στις φυλλωσιές και όταν εντοπίσουν λεία, εκτοξεύονται με εκρηκτική ταχύτητα. Η ικανότητά τους να στρίβουν ανάμεσα στα κλαδιά χωρίς να μειώνουν ταχύτητα είναι μοναδική στο ζωικό βασίλειο.Το Γένος Buteo: Γερακίνα, Αετογερακίνα και Χιονογερακίνα
Τα "Γεράκια" των Αγρών και των Λιβαδιών.Οι Γερακίνες (Buzzards) χαρακτηρίζονται από το στιβαρό τους σώμα, τις πλατιές φτερούγες και τη σχετικά κοντή, βενταλωτή ουρά. Είναι αρπακτικά της αναμονής και της "γυροπεταξιάς" (soaring).
18. Γερακίνα (Buteo buteo)
Η Κοινή Γερακίνα είναι το αρπακτικό που θα συναντήσει κανείς πιο συχνά από οποιοδήποτε άλλο στην Ελλάδα.
Εμφάνιση: Έχει τεράστια ποικιλία χρωματισμών (πολυμορφισμός), από πολύ σκούρο καφέ μέχρι πολύ ανοιχτόχρωμο. Σχεδόν πάντα όμως διακρίνεται μια ανοιχτόχρωμη "πέταλο" (U) στο στήθος.
Στην Ελλάδα: Είναι μόνιμος κάτοικος και πολύ κοινή. Τον χειμώνα ο πληθυσμός αυξάνεται κατακόρυφα από πουλιά που έρχονται από τη βόρεια Ευρώπη.
Φωνή: Η χαρακτηριστική κραυγή της, ένα παραπονεμένο "πιάα-ου", είναι ο ήχος-σύμβολο της ελληνικής υπαίθρου.
19. Αετογερακίνα (Buteo rufinus)
Μεγαλύτερη και πιο επιβλητική από την κοινή γερακίνα, με εμφάνιση που θυμίζει μικρό αετό.
Χαρακτηριστικά: Έχει συνήθως ένα ζεστό σκουριασμένο/πορτοκαλί χρώμα στο σώμα και μια ουρά που στα ενήλικα είναι σχεδόν ομοιόμορφα ανοιχτόχρωμη (πορτοκαλί/λευκωπή), χωρίς τις λεπτές ραβδώσεις της κοινής γερακίνας.
Στην Ελλάδα: Φωλιάζει κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Προτιμά πιο ανοιχτές, ξηρές και ημιορεινές περιοχές. Είναι είδος που πιέζεται από τη λαθροθηρία και την καταστροφή των βιοτόπων του.
20. Χιονογερακίνα (Buteo lagopus)
Ένας σπάνιος "επισκέπτης" από τον μακρινό Βορρά.
Εμφάνιση: Το όνομά της (lagopus = λαγόπους) οφείλεται στο ότι τα πόδια της είναι καλυμμένα με φτερά μέχρι τα δάχτυλα, ως προσαρμογή στο ψύχος της Αρκτικής. Έχει λευκό ουροπύγιο και μια έντονη μαύρη φάσα στην άκρη της λευκής της ουράς.
Στην Ελλάδα: Εμφανίζεται μόνο τον χειμώνα και μόνο σε πολύ κρύες χρονιές, κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα (Έβρος, Μακεδονία). Κυνηγάει σε ανοιχτά λιβάδια και βάλτους.
Τεχνική Κυνηγιού
Οι γερακίνες είναι "καιροσκόποι" θηρευτές. Κυνηγούν κυρίως τρωκτικά (ποντίκια, αρουραίους), ερπετά και μερικές φορές πτώματα. Η ικανότητά τους να στέκονται στον αέρα ("κάνουν πτήση hover") τους επιτρέπει να σαρώνουν το έδαφος με ακρίβεια πριν τη βουτιά.Γένος (Aquila), οι γνήσιοι Αετοί:
Οι Κορυφαίοι Θηρευτές των Ελληνικών ΟικοσυστημάτωνΟι αετοί διακρίνονται από το μεγάλο τους μέγεθος, τα πανίσχυρα ράμφη και νύχια, και τις φτερωτές κνήμες ("παντελόνια") που φτάνουν μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών, χαρακτηριστικό των "γνήσιων" αετών.
21. Κραυγαετός (Aquila pomarina)
Ένας μεσαίου μεγέθους αετός που προτιμά τις δασώδεις περιοχές κοντά σε υγροτόπους.
Χαρακτηριστικά: Το φτέρωμά του είναι κυρίως καφέ, με το κεφάλι και τα καλυπτήρια των φτερών να είναι ελαφρώς πιο ανοιχτόχρωμα. Έχει χαρακτηριστική πορτοκαλί-κίτρινη ίριδα.
Στην Ελλάδα: Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης που φωλιάζει κυρίως στη Βόρεια και Κεντρική Ελλάδα. Είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στην εντατικοποίηση της γεωργίας.
22. Στικταετός (Aquila clanga)
Στενός συγγενής του Κραυγαετού, αλλά πιο σκουρόχρωμος και στιβαρός.
Εμφάνιση: Τα ενήλικα είναι πολύ σκούρα καφέ (σχεδόν μαύρα από απόσταση). Τα ανήλικα φέρουν έντονα λευκά στίγματα ("σταγόνες") στις φτερούγες, στα οποία οφείλει και το όνομά του.
Στην Ελλάδα: Εμφανίζεται κυρίως ως χειμερινός επισκέπτης σε μεγάλους υγροτόπους (π.χ. Δέλτα Έβρου, Αμβρακικός).
23. Στεπαετός (Aquila nipalensis)
Ένας μεγάλος αετός των ανοιχτών εκτάσεων.
Χαρακτηριστικά: Διαθέτει πολύ μακρύ άνοιγμα φτερών και χαρακτηριστικό σχήμα στόματος που φτάνει μέχρι πίσω από τα μάτια.
Στην Ελλάδα: Είναι σπάνιος επισκέπτης, κυρίως κατά τη μετανάστευση. Προτιμά ανοιχτά λιβάδια και στέπες.
24. Βασιλαετός (Aquila heliaca)
Ένας από τους σπανιότερους και πιο απειλούμενους αετούς παγκοσμίως.
Εμφάνιση: Πολύ σκούρος, με χαρακτηριστικές λευκές "επωμίδες" στους ώμους και ανοιχτόχρωμο (χρυσαφί) αυχένα.
Στην Ελλάδα: Κάποτε φώλιαζε σε πολλά μέρη, τώρα ο αναπαραγωγικός του πληθυσμός είναι εξαιρετικά περιορισμένος (κυρίως στο Δάσος Δαδιάς).
25. Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)
Ο ισχυρότερος αετός της χώρας μας και σύμβολο δύναμης.
Μέγεθος: Τεράστιο άνοιγμα φτερών (έως 2,2 μέτρα).
Χαρακτηριστικά: Σκούρο καφέ σώμα με εντυπωσιακό χρυσοκίτρινο χρώμα στο πίσω μέρος του κεφαλιού και του αυχένα. Είναι ο κυρίαρχος των ψηλών βουνών.
Κυνήγι: Μπορεί να καταβάλει λεία πολύ μεγαλύτερη από τον ίδιο, όπως μικρά αγριοκάτσικα ή χελώνες (τις οποίες ρίχνει από ύψος στα βράχια).
26. Σταυραετός (Hieraaetus pennatus)
Ο μικρότερος αετός της Ευρώπης, με μέγεθος γερακίνας αλλά συμπεριφορά αετού.
Πολυμορφισμός: Εμφανίζεται σε δύο μορφές: τη "λευκή" (ανοιχτόχρωμο κάτω μέρος) και τη "σκούρα" (καφέ κάτω μέρος).
Σήμα Κατατεθέν: Δύο μικρές λευκές κηλίδες στη βάση των φτερών ("φώτα θέσεως") που φαίνονται όταν μας κοιτά κατά μέτωπο στην πτήση.
Στην Ελλάδα: Κοινός καλοκαιρινός επισκέπτης σε δασώδεις περιοχές.
27. Σπιζαετός (Hieraaetus fasciatus)
Ο "αετός-γεράκι" της Μεσογείου.
Εμφάνιση: Λευκό στήθος με λεπτές κάθετες ραβδώσεις και μια χαρακτηριστική λευκή κηλίδα στην πλάτη.
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά γρήγορος και ευκίνητος. Κυνηγά κυρίως πουλιά (πέρδικες, περιστέρια) και λαγούς.
Στην Ελλάδα: Μόνιμος κάτοικος, κυρίως στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά. Φωλιάζει αποκλειστικά σε απόκρημνους βράχους.
Οι Γίγαντες των Τροπικών Δασών
Άρπυια (Αμερική) και Πιθηκοφάγος Αετός (Φιλιππίνες)Αυτά τα δύο είδη αποτελούν μερικά από τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα αρπακτικά πτηνά στον κόσμο. Αν και ζουν σε διαφορετικές ηπείρους, έχουν εξελιχθεί παρόμοια για να κυνηγούν μέσα στην πυκνή βλάστηση των τροπικών δασών.
28. Αρπυια (Harpia)
Η Άρπυια είναι ο "βασιλιάς" του τροπικού δάσους του Αμαζονίου και της Κεντρικής Αμερικής. Δύναμη: Διαθέτει τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα νύχια από οποιοδήποτε ζωντανό αετό (μπορούν να φτάσουν το μέγεθος των νυχιών μιας αρκούδας Grizzly). Η πίεση που ασκεί με τις πατούσες της μπορεί να σπάσει το κρανίο ενός πιθήκου ακαριαία. Εμφάνιση: Έχει ένα χαρακτηριστικό διπλό λοφίο στο κεφάλι που ανασηκώνεται όταν το πουλί είναι σε εγρήγορση, δίνοντάς του μια σχεδόν "τρομακτική" όψη. Το χρώμα της είναι γκρίζο-μαύρο στη ράχη και λευκό στο στήθος με μια μαύρη ζώνη στο λαιμό. Διατροφή: Κυνηγά κυρίως θηλαστικά που ζουν στα δέντρα, όπως βραδύποδες και πιθήκους.
29. Πιθηκοφάγος αετός (Pithecophaga jefferyi)
Γνωστός και ως "Αετός των Φιλιππίνων", είναι ένα από τα σπανιότερα και πιο εντυπωσιακά πουλιά στον πλανήτη. Εμφάνιση: Ξεχωρίζει για την πλούσια "χαίτη" από φτερά στο κεφάλι του, που θυμίζει λιοντάρι. Έχει ένα εξαιρετικά βαθύ και ισχυρό γαλάζιο-γκρι ράμφος. Βιολογία: Είναι ένας από τους μακρύτερους αετούς στον κόσμο (σε μήκος σώματος). Είναι ενδημικό είδος των Φιλιππίνων και θεωρείται το εθνικό πτηνό της χώρας. Κατάσταση: Κινδυνεύει κρίσιμα με εξαφάνιση λόγω της αποψίλωσης των δασών. Υπολογίζεται ότι απομένουν λιγότερα από 400 ζευγάρια στην άγρια φύση.
Η Ζωή στην Κορυφή των Δέντρων
Αυτοί οι αετοί έχουν κοντότερες και πλατύτερες φτερούγες σε σχέση με τους αετούς των ανοιχτών εκτάσεων (όπως ο Χρυσαετός). Αυτό τους επιτρέπει να ελίσσονται με εκπληκτική ταχύτητα ανάμεσα στα πυκνά κλαδιά των τροπικών δασών, παρά το τεράστιο μέγεθός τους.Οικογένεια: Τοξοτιίδες (Sagittariidae)
Ο Γυπογερανός (Secretary Bird) είναι το μοναδικό μέλος της οικογένειάς του. Το όνομά του στα αγγλικά ("Πουλί-Γραμματέας") προέρχεται από τα μακριά φτερά στο πίσω μέρος του κεφαλιού του, που θυμίζουν τις πένες που έβαζαν πίσω από τα αυτιά τους οι γραμματείς του 19ου αιώνα.30. Γυπογερανός (Sagittarius serpentarius)
Ο "Τοξότης" των Φιδιών. Το επιστημονικό του όνομα Sagittarius serpentarius σημαίνει "Τοξότης των ερπετών", αναφερόμενο στην ακρίβεια με την οποία εξοντώνει τη λεία του.
Τεχνική Κυνηγιού: Σε αντίθεση με τα περισσότερα αρπακτικά, ο Γυπογερανός κυνηγάει περπατώντας στο έδαφος. Μπορεί να διανύσει πάνω από 20-30 χιλιόμετρα την ημέρα.
Η Θανατηφόρα Κλωτσιά: Όταν εντοπίσει ένα φίδι (ακόμα και μια επικίνδυνη κόμπρα), το χτυπάει με αστραπιαίες και πανίσχυρες κλωτσιές στο κεφάλι. Η δύναμη του χτυπήματος είναι πενταπλάσια του βάρους του σώματός του και διαρκεί μόλις 15 χιλιοστά του δευτερολέπτου.
Εμφάνιση και Μορφολογία
Φτερούγες: Κατά τη διάρκεια της μάχης με το φίδι, ανοίγει τις φτερούγες του για να ισορροπεί και να τις χρησιμοποιεί ως "ασπίδα" απέναντι στα δαγκώματα.Ύψος: Είναι ένα από τα ψηλότερα αρπακτικά, φτάνοντας τα 1,3 έως 1,5 μέτρα σε ύψος.
Πόδια: Διαθέτει εξαιρετικά μακριά και δυνατά πόδια, καλυμμένα με σκληρά λέπια για προστασία από τα δαγκώματα των φιδιών.
Φτέρωμα: Το σώμα του είναι κυρίως γκριζωπό, με μαύρα "παντελόνια" (φτερά στους μηρούς) και μαύρες άκρες στις φτερούγες. Στο πρόσωπο έχει μια εντυπωσιακή περιοχή με γυμνό, πορτοκαλί-κόκκινο δέρμα.
οικογένεια Ιερακίδες (Falconidae)
Τα "Αληθινά" Γεράκια: Κιρκινέζια και Νανογέρακα.Τα γεράκια του γένους Falco είναι οι απόλυτοι αεροδυναμικοί κυνηγοί. Διακρίνονται για τη μεγάλη τους ταχύτητα και την ικανότητα να κυνηγούν "στα φτερά".
1. Κιρκινέζι (Falco naumanni)
Ένα μικρό, κοινωνικό γεράκι που είναι στενά συνδεδεμένο με την παραδοσιακή γεωργία. Διατροφή: Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με μεγάλα έντομα (ακρίδες, σκαθάρια), γι' αυτό και είναι ο καλύτερος σύμμαχος των γεωργών. Στην Ελλάδα: Φωλιάζει σε αποικίες, συχνά κάτω από τις κεραμιδένιες στέγες παλιών σπιτιών ή σε τρύπες τοίχων σε χωριά της Θεσσαλίας (π.χ. Φάρσαλα). Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης και κινδυνεύει από τη χρήση φυτοφαρμάκων και την ανακαίνιση παλιών κτιρίων. Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει γαλάζιο κεφάλι και πλάτη χωρίς καθόλου μαύρα στίγματα, σε αντίθεση με το Βραχοκιρκίνεζο.
2. Βραχοκιρκίνεζο (Falco tinnunculus)
Το πιο κοινό γεράκι της Ελλάδας, που το συναντάμε ακόμα και μέσα στις μεγάλες πόλεις. Η "Πτήση Hover": Είναι διάσημο για την ικανότητά του να αιωρείται ακίνητο στον αέρα ("κάνει hover") κουνώντας γρήγορα τις φτερούγες του, ενώ παρατηρεί το έδαφος για τρωκτικά. Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει καστανοκόκκινη πλάτη με μαύρα στίγματα και γαλάζια ουρά με μια μαύρη φάσα στην άκρη. Βιότοπος: Φωλιάζει σε βράχια, κτίρια ή εγκαταλελειμμένες φωλιές κορακοειδών.
3. Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus)
Ένα εντυπωσιακό γεράκι που περνά από τη χώρα μας κυρίως κατά τη μετανάστευση.
Εμφάνιση: Το αρσενικό είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου μαυριδερό-γκρι, εκτός από τα "παντελόνια" (φτερά στους μηρούς) και την περιοχή γύρω από την αμοιβή που είναι έντονα πορτοκαλί-κόκκινα.
Συμπεριφορά: Είναι εξαιρετικά κοινωνικό. Την άνοιξη μπορεί να δει κανείς δεκάδες ή και εκατοντάδες άτομα να κάθονται μαζί σε ηλεκτρικά σύρματα στην παράκτια Ελλάδα.
Διατροφή: Τρέφεται κυρίως με έντομα που πιάνει στον αέρα.
4. Νανογέρακο (Falco columbarius)
Το μικρότερο γεράκι της Ευρώπης, ένας "δυναμίτης" τσέπης.
Δύναμη: Παρά το μέγεθός του (λίγο μεγαλύτερο από τσίχλα), είναι απίστευτα δυνατός κυνηγός. Το θηλυκό μπορεί να καταβάλει πουλιά μέχρι και το μέγεθος της φάσας.
Στην Ελλάδα: Είναι χειμερινός επισκέπτης. Δεν φωλιάζει εδώ, αλλά έρχεται από τον Βορρά για να κυνηγήσει σε ανοιχτές εκτάσεις και παράκτιους υγροτόπους.
Πτήση: Πετάει πολύ χαμηλά και γρήγορα, ακολουθώντας κάθε ελιγμό του θηράματός του.
Οι Απόλυτοι Κυνηγοί του Αέρα: Πετρίτες και Γεράκια της Υπαίθρου
Τα μεγάλα γεράκια του γένους Falco είναι εξειδικευμένα στο να κυνηγούν άλλα πτηνά στον αέρα, χρησιμοποιώντας την εκπληκτική τους ταχύτητα και την ικανότητα για κάθετες εφορμήσεις (diving).5. Δεντρογέρακο, Ιέραξ ο κορυδαλλοφαγος (Falco subbuteo)
Ένα μικρόσωμο αλλά απίστευτα ευκίνητο γεράκι, που θυμίζει "μεγάλο χελιδόνι" στην πτήση.
Χαρακτηριστικά: Έχει γκρίζα ράχη, λευκό στήθος με μαύρες ραβδώσεις και το εντυπωσιακό πυρόξανθο χρώμα στα "παντελόνια" (μηρούς).
Κυνήγι: Είναι από τα λίγα αρπακτικά που μπορούν να πιάσουν χελιδόνια και πετροχελίδονα στον αέρα, καθώς και μεγάλα έντομα (λιβελλούλες) τα οποία τρώει ενώ πετάει.
6. Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae)
Το "γεράκι του Αιγαίου". Η Ελλάδα φιλοξενεί πάνω από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού αυτού του είδους.
Στρατηγική: Είναι το μόνο αρπακτικό που φωλιάζει αργά το καλοκαίρι (Αύγουστο-Σεπτέμβριο), ώστε να ταΐσει τους νεοσσούς του με τα εκατομμύρια μεταναστευτικά πουλιά που περνούν τότε από το Αιγαίο προς την Αφρική.
Μορφές: Εμφανίζεται σε δύο χρώματα: μια σκούρα μορφή (σχεδόν μαύρο) και μια ανοιχτή (με ραβδώσεις στο στήθος).
7.Χρυσογέρακο (Falco biarmicus)
Ένα σπάνιο και επιβλητικό γεράκι των ανοιχτών, βραχωδών εκτάσεων.
Αναγνώριση: Το πάνω μέρος του κεφαλιού του έχει ένα χαρακτηριστικό κοκκινωπό-χρυσαφί χρώμα. Διαθέτει πολύ μακριές και μυτερές φτερούγες.
Στην Ελλάδα: Φωλιάζει σε απόκρημνα βράχια στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Είναι είδος που απειλείται άμεσα από τη λαθροθηρία και την καταστροφή των βιοτόπων.
8. Στεπογέρακο (Falco cherrug)
Ένα από τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα γεράκια, που παραδοσιακά χρησιμοποιείται στην ιερακοθηρία.
Εμφάνιση: Έχει ανοιχτόχρωμο κεφάλι και στιβαρό σώμα. Το πάνω μέρος του σώματος είναι καφετί με ανοιχτόχρωμες άκρες στα φτερά.
Στην Ελλάδα: Είναι σπάνιος επισκέπτης, κυρίως κατά τη μετανάστευση και τον χειμώνα.
9. Πετρίτης (Falco peregrinus)
Ο απόλυτος κυνηγός και το ταχύτερο πλάσμα στον πλανήτη.
Ταχύτητα: Κατά την κάθετη εφορμήση (dive), μπορεί να ξεπεράσει τα 320-380 χλμ/ώρα.
Χαρακτηριστικά: Έχει γκρίζα-μπλε ράχη και ένα πολύ έντονο μαύρο "μουστάκι" στο πρόσωπο. Κυνηγάει αποκλειστικά πτηνά (περιστέρια, ψαρόνια) τα οποία χτυπάει στον αέρα με τα νύχια του με τρομερή δύναμη.
Βιότοπος: Φωλιάζει σε βράχια, αλλά πλέον και σε ψηλά κτίρια στις μεγαλουπόλεις.
10. Ερημοπετρίτης (Falco pelegrinoides)
Στενός συγγενής του Πετρίτη, προσαρμοσμένος σε πιο ξηρά κλίματα.
Διαφορές: Είναι ελαφρώς μικρότερος και πιο ανοιχτόχρωμος από τον κοινό Πετρίτη, με κοκκινωπή απόχρωση στον αυχένα.
Στην Ελλάδα: Εμφανίζεται σπάνια, κυρίως στις νότιες περιοχές και την Κρήτη, προερχόμενος από τη Βόρεια Αφρική ή τη Μέση Ανατολή.
οικογένεια Πανδιονίδες (Pandionidae)
1.Ψαραετός (Pandion haliaetus)Ο Ψαραετός: Ένας Εξειδικευμένος Κυνηγός. Ο Ψαραετός (Pandion haliaetus) είναι ένα από τα πιο ευρέως εξαπλωμένα πουλιά στον κόσμο, αλλά στην Ευρώπη και ειδικά στην Ελλάδα, οι πληθυσμοί του είναι εξαιρετικά περιορισμένοι και χρήζουν αυστηρής προστασίας.
Εμφάνιση και Αναγνώριση
Χρώμα: Το πάνω μέρος του είναι σκούρο καφέ, ενώ το κάτω μέρος είναι κατάλευκο. Διαθέτει μια χαρακτηριστική σκούρα γραμμή που ξεκινά από το μάτι και φτάνει μέχρι το πίσω μέρος του κεφαλιού.Φτερούγες: Κατά την πτήση, οι φτερούγες του έχουν ένα χαρακτηριστικό σχήμα "M" ή "W" και είναι πολύ μακριές και στενές.
Μέγεθος: Έχει άνοιγμα φτερών 145-170 εκ. και μήκος σώματος 55-63 εκ.
Ανατομία για Ψάρεμα
Ο Ψαραετός είναι ο μόνος από τα αρπακτικά που διαθέτει:Αναστρέψιμο δάχτυλο: Το εξωτερικό του δάχτυλο μπορεί να γυρίσει προς τα πίσω, ώστε να κρατάει το γλιστερό ψάρι με δύο δάχτυλα μπροστά και δύο πίσω (όπως οι κουκουβάγιες).
Αγκαθωτά πέλματα: Οι πατούσες του έχουν μικρές προεξοχές σαν "καρφιά" για να μην του ξεφεύγει η λεία.
Κλειστά ρουθούνια: Μπορεί να κλείνει τα ρουθούνια του όταν βουτάει στο νερό.
Τεχνική Κυνηγιού
Είναι το μόνο αρπακτικό που κάνει πλήρη κατάδυση στο νερό.Αιώρηση: Εντοπίζει το ψάρι πετώντας ή αιωρούμενος (hovering) πάνω από την επιφάνεια.
Η Βουτιά: Μόλις κλειδώσει τον στόχο, κλείνει τις φτερούγες και βουτάει με τα πόδια μπροστά, συχνά εξαφανιζόμενος εντελώς κάτω από το νερό.
Μεταφορά: Αφού πιάσει το ψάρι, το τοποθετεί πάντα με το κεφάλι προς τα εμπρός για να μειώσει την αντίσταση του αέρα κατά την πτήση.
Ο Ψαραετός στην Ελλάδα
Κατάσταση: Στην Ελλάδα θεωρείται Κρισίμως Κινδυνεύον ως αναπαραγόμενο είδος. Παλαιότερα φώλιαζε σε πολλούς υγροτόπους, αλλά σήμερα τον συναντάμε κυρίως ως μεταναστευτικό επισκέπτη.Πού θα τον δείτε: Κατά τη μετανάστευση (Άνοιξη και Φθινόπωρο) παρατηρείται συχνά σε λιμνοθάλασσες και εκβολές ποταμών (π.χ. Δέλτα Αξιού, Αμβρακικός, Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου).
Απειλές: Η λαθροθηρία, η καταστροφή των δέντρων όπου φωλιάζει κοντά σε νερό και η ρύπανση των υδάτων με βαρέα μέταλλα (που συσσωρεύονται στα ψάρια) είναι οι κύριοι κίνδυνοι.
