Ορνιθοπανίδα: Τσιροβάκοι

Τσιροβάκοι (Sylvia)
Οι τσιροβάκοι (Sylvia) είναι μικρά εντομοφάγα πουλιά με 17 είδη περίπου.
Ζούν στις εύκρατες και υποτροπικές περιοχές της Δυτικής Ευρασίας, στη βόρειο Αφρική και κυρίως επικεντρώνεται γύρω από τη Μεσόγειο. Σε πολλά από τα είδη παρατηρείται φυλετικό διμορφισμός στο χρωματισμό του φτερώματος. Ένα κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι τα αρσενικά ορισμένων ειδών έχουν μαύρο χρώμα στο κεφάλι, ενώ τα θηλυκά καφέ ή γκρι σκούρο.
Μετά τις Στριτσίδες και τους Ακροκέφαλους, οι Τσιροβάκοι (γένος Sylvia) αποτελούν το κλασικό παράδειγμα της οικογένειας των Συλβιιδών (Sylviidae). Όπως αναφέραμε, εδώ έχουμε μια σημαντική διαφορά: τον φυλετικό διμορφισμό. Ενώ στις Στριτσίδες και τις Ποταμίδες αρσενικό και θηλυκό είναι σχεδόν ίδια, στους Τσιροβάκους το αρσενικό συνήθως «φοράει» πιο έντονα χρώματα ή χαρακτηριστικά σημάδια.
Τα «σήματα κατατεθέν» των Τσιροβάκων στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα έχουμε την τύχη να φιλοξενούμε πολλά είδη, μερικά εκ των οποίων είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα πουλιά της υπαίθρου:
Μαυροσκούφης (Sylvia atricapilla):
Το αρσενικό: Έχει το χαρακτηριστικό μαύρο «σκουφί» μέχρι το ύψος των ματιών.
Το θηλυκό: Το σκουφί του είναι καφετί ή κεραμιδί. Είναι εξαιρετικός τραγουδιστής, με φωνή που θυμίζει αηδόνι.
Μαυροτσιροβάκος (Curruca melanocephala / πρώην Sylvia):
Ίσως ο πιο κοινός στην Ελλάδα. Το αρσενικό έχει κατάμαυρο κεφάλι, λευκό λαιμό και ένα πολύ χαρακτηριστικό κόκκινο δαχτυλίδι γύρω από το μάτι.
Θαμνοτσιροβάκος (Curruca communis):
Προτιμά ανοιχτές εκτάσεις με θάμνους. Το αρσενικό έχει γκρίζο κεφάλι και έναν λευκό λαιμό που «φουσκώνει» όταν τραγουδάει.

Οικολογική Σημασία και Προστασία

Οι Τσιροβάκοι παίζουν κρίσιμο ρόλο στην εξάπλωση των φυτών, καθώς τρώγοντας καρπούς βοηθούν στη διασπορά των σπόρων.
Προσοχή: Ειδικά για τον Μαυροσκούφη (Αμπελοπούλλι), υπάρχει μεγάλο ζήτημα προστασίας λόγω της παράνομης παγίδευσης με ξόβεργα και δίχτυα, πρακτική που απειλεί τους πληθυσμούς τους κατά τη μετανάστευση.

Κατηγορία: Συλβιίδες (Sylviidae)

Οικογένεια Τσιροβάκοι (Sylviidae Sylvia)
◾Μαυροσκούφης, Αμπελοπούλλι (Sylvia Atricapilla).
Ο Μαυροσκούφης Sylvia atricapilla, είναι από τα γνωστότερα είδη που ανήκουν στο γένος των τσιροβάκων.
Εμφάνιση (Αρσενικό): Διακρίνεται από το χαρακτηριστικό μαύρο "σκουφί" στην κορυφή του κεφαλιού. Το υπόλοιπο σώμα είναι γκριζωπό.
Εμφάνιση (Θηλυκό): Αντί για μαύρο, το σκουφί του είναι καφετί-κεραμιδί.
Κελάηδημα: Έχει ένα από τα πιο μελωδικά και δυνατά τραγούδια στην Ευρώπη, που θυμίζει φλάουτο.
Λαϊκή Ονομασία: Στην Κύπρο είναι γνωστό ως Αμπελοπούλλι.

◾Κυπριακός Τσιροβάκος Cyprus Warbler (Sylvia melanothorax)
Ο ενδημικός θησαυρός της Κύπρου. Ο Κυπριακός Τσιροβάκος είναι ένα μικρό ωδικό πουλί με μέγεθος από 12,5 έως 13,5 εκατοστά, μοιάζει αρκετά με τον Μαυροτσιροβάκο.
Εμφάνιση: Το αρσενικό έχει μαύρο κεφάλι και λαιμό με έντονο λευκό "μουστάκι". Το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι το στήθος με τις έντονες μαύρες πιτσιλιές (σαν λέπια).
Εξάπλωση: Αναπαράγεται αποκλειστικά στην Κύπρο και μετακινείται ελάχιστα προς τη Μέση Ανατολή τον χειμώνα.
Μάτι: Έχει έναν έντονο κόκκινο δακτύλιο γύρω από την ίριδα.

◾Κοκκινοτσιροβάκος, Μαυροφτέρι (Sylvia cantillans)
Το πάνω φτέρωμα είναι γκρι και το στήθος και η κοιλιά ανοιχτόχρωμα, το ράμφος στο πάνω μέρος σκούρο μπεζ. Τα αρσενικά έχουν γκριζο μπλέ κεφάλι.
Εμφάνιση (Αρσενικό): Ένα πανέμορφο πουλί με γκριζογάλαζη ράχη και κεφάλι, και κεραμιδί-πορτοκαλί στήθος. Διαθέτει επίσης μια καθαρή λευκή γραμμή (μουστάκι).
Μάτι: Έχει εντυπωσιακό κόκκινο οφθαλμικό δακτύλιο.
Υποείδη: Το Moltoni's Warbler (Curruca moltonii), που αναφέρατε, πλέον θεωρείται συχνά ξεχωριστό είδος. Μοιάζει πολύ με τον Κοκκινοτσιροβάκο αλλά το στήθος του έχει μια πιο "σομόν" απόχρωση και η φωνή του θυμίζει περισσότερο τριζόνι.

◾Moltoni's Warbler (Sylvia moltonii) υποείδος (Sylvia cantillans)
Συναντάται στις Βαλεαρίδες, την Κορσική και την Σαρδηνία.

◾Μαυροτσιροβάκος, Τρυποβάτης (Sylvia melanocephala)
Τα αρσενικά έχουν μαύρο κεφάλι και σκούρο γκρι από το λαιμό και πίσω. Το στήθος και η κοιλιά είναι ανοιχτό γκρίζο. Στο μάτι του έχει έντονο κόκκινο.
Ο πιο κοινός τσιροβάκος της Μεσογείου
Εμφάνιση (Αρσενικό): Κατάμαυρο κεφάλι (μέχρι κάτω από το μάτι), λευκός λαιμός και κατακόκκινος δακτύλιος γύρω από το μάτι.
Συμπεριφορά: Πολύ νευρικό πουλί, κινείται διαρκώς μέσα στους θάμνους (μακία βλάστηση) και βγάζει μια χαρακτηριστική τραχιά φωνή "τρέκ-τρέκ-τρέκ".

◾Μουστακοτσιροβάκος, Αιγαιοτσιροβάκος, Εληοβάτης (Sylvia rueppelli)
Ο Μουστακοτσιροβάκος είναι ένα μικρό ωδικό πουλί με μέγεθος από 12,5 έως 13,5 εκατοστά, μοιάζει αρκετά με τον Μαυροτσιροβάκο, αλλά ελαφρώς πιο αδύνατος.
Εμφάνιση (Αρσενικό): Εντυπωσιακό μαύρο κεφάλι και μαύρος λαιμός, που χωρίζονται από μια πολύ έντονη και καθαρή λευκή γραμμή (μουστάκι).
Εξάπλωση: Είναι το "σήμα κατατεθέν" της Ελλάδας το καλοκαίρι, καθώς αναπαράγεται κυρίως στα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη.
Σχέση με τον Μαυροτσιροβάκο: Μοιάζει πολύ, αλλά ο Μουστακοτσιροβάκος έχει τον μαύρο λαιμό που ο Μαυροτσιροβάκος δεν έχει (εκείνος έχει λευκό λαιμό).

◾Δενδροτσιροβάκος, Κηποσυκαλλίδα (Sylvia hortensis / crassirostris)
Ο Δενδροτσιροβάκος με 15 έως 16 εκατοστά και 28 γραμμάρια βάρος είναι ένα από τα μεγαλύτερα είδη Τσιροβάκων (Sylvia).
Μέγεθος: Είναι ο μεγαλύτερος τσιροβάκος (15-16 εκ.). Είναι στιβαρός, με βαρύ ράμφος και πιο αργές κινήσεις.
Εμφάνιση: Έχει γκρίζα ράχη και λευκή κοιλιά. Το κεφάλι του είναι σκούρο γκρίζο (όχι κατάμαυρο) και το μάτι του είναι λευκό/ανοιχτόχρωμο, δίνοντάς του μια "άγρια" έκφραση.
Κελάηδημα: Πολύ δυνατό και μελωδικό, θυμίζει κάπως το τραγούδι της τσίχλας ή του κότσυφα.

◾Λαλοτσιροβάκος, Βουνοτσιροβάκος, Συκαλλίδι (Sylvia curruca)
Συναντάται σχεδόν σε όλη την Ευρώπη, εκτός από την Ισπανία, τη δυτική Γαλλία, την Ιρλανδία, τη βόρεια Σκανδιναβία και το μεγαλύτερο μέρος της Ιταλίας.
Εμφάνιση: Μικρόσωμος και διακριτικός. Έχει γκρίζο κεφάλι με σκούρες παρειές (μάγουλα) που θυμίζουν μάσκα και λευκό λαιμό.
Βιότοπος: Συναντάται σε κήπους, θάμνους και φράκτες. Είναι πολύ κοινός στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, αλλά στην Ελλάδα τον βλέπουμε κυρίως κατά τη μετανάστευση.
Χαρακτηριστικό: Το κελάηδημά του είναι μια γρήγορη, μονοτόνη σειρά από "κροταλίσματα".

◾Θαμνοτσιροβάκος, Διπλοσυκαλλίδα (Sylvia communis)
Οπως προδίδει η επιστημονική ονομασία του (communis) μέχρι και το δεύτερο ήμισυ του 20ου αιώνα ήταν ένα πολύ κοινό πουλί.
Εμφάνιση: Ξεχωρίζει από τις καφετιές/σκουριασμένες άκρες στα φτερά της φτερούγας. Το αρσενικό έχει γκρίζο κεφάλι και λευκό λαιμό που συχνά "φουσκώνει" όταν κελαηδάει.
Ιστορία: Το 1969 ο πληθυσμός του κατέρρευσε (μείωση έως και 90%) λόγω μιας τρομερής ξηρασίας στη ζώνη Σαχέλ της Αφρικής, όπου ξεχειμωνιάζει. Από τότε οι πληθυσμοί του ανακάμπτουν σταδιακά.

◾Ψαλτοτσιροβάκος, Ραβδωτοσύλβια, Barred Warbler, (Sylvia nisoria).
Ο Ψαλτοτσιροβάκος είναι ιδιαίτερα γνωστός για την επιθετικότητά του κατά την προστασία της φωλιάς του.
Εμφάνιση: Είναι ένας από τους μεγαλύτερους τσιροβάκους. Το ενήλικο αρσενικό έχει γκρίζες οριζόντιες ραβδώσεις (σαν λέπια) σε όλο το κάτω μέρος του σώματος, που θυμίζουν το στήθος του Ξεφτεριού.
Μάτι: Έχει ένα πολύ έντονο κίτρινο μάτι που του δίνει μια ιδιαίτερα "άγρια" και διαπεραστική ματιά.
Βιότοπος: Προτιμά ανοιχτές εκτάσεις με αγκαθωτούς θάμνους. Στην Ελλάδα αναπαράγεται κυρίως στα βόρεια τμήματα της χώρας.

◾Κηποτσιροβάκος, Κηποσύλβια, Garden Warbler, (Sylvia borin).
Ο Κηποτσιροβάκος είναι ο "μάστορας" της απόκρυψης.
Εμφάνιση: Είναι ίσως το πιο "ουδέτερο" πουλί της Ευρώπης. Δεν έχει κανένα έντονο σημάδι, ρίγα ή χρώμα. Είναι ομοιόμορφα λαδί-καφέ στο πάνω μέρος και υπόλευκο στο κάτω.
Κελάηδημα: Αν και η εμφάνισή του είναι απλή, το τραγούδι του είναι ένα από τα πιο όμορφα, συνεχόμενα και γλυκά κελαηδήματα, που μοιάζει πολύ με του Μαυροσκούφη αλλά είναι πιο γρήγορο.
Παρουσία: Διέρχεται από την Ελλάδα κατά τη μετανάστευση, αλλά είναι δύσκολο να τον δει κανείς καθώς κρύβεται βαθιά μέσα στα πυκνά φυλλώματα.

◾Ισπανοτσιροβάκος, Spectacled Warbler, (Sylvia conspicillata)
Το ενήλικο αρσενικό είναι γκρι με άσπρο λαιμό και μαύρο στην περιοχή μεταξύ των ματιών και του ράμφους.
Εμφάνιση: Μοιάζει με μικρογραφία του Θαμνοτσιροβάκου. Το αρσενικό έχει γκρίζο κεφάλι, λευκό λαιμό και μαύρη περιοχή ανάμεσα στο μάτι και το ράμφος.
Μάτι: Διαθέτει έναν χαρακτηριστικό λευκό δακτύλιο γύρω από το μάτι (εξ ου και το όνομα conspicillata - διοπτροφόρος).
Βιότοπος: Ζει σε περιοχές με πολύ χαμηλή και αραιή θαμνώδη βλάστηση, κυρίως στη Μεσόγειο.

◾Προβηγκοτσιροβάκος, Dartford Warbler, (Sylvia undata)
Το φτέρωμα των αρσενικών στο πάνω μέρος και στο κεφάλι έχει γκρι χρώμα, η κάτω πλευρά έχει κοκκινωπή απόχρωση.
Εμφάνιση: Ένα μικρό πουλί με πολύ μακριά ουρά που την κρατά συχνά όρθια. Το αρσενικό έχει σκούρο γκρίζο κεφάλι και ράχη, ενώ το στήθος και η κοιλιά έχουν ένα βαθύ κεραμιδί-κόκκινο χρώμα.
Βιότοπος: Είναι μόνιμος κάτοικος της Δυτικής Ευρώπης και της Μεσογείου, ζώντας σε χαμηλούς θάμνους (ρείκια και ασπάλαθους). Είναι αρκετά σπάνιος στην Ελλάδα.

◾Σαρδοτσιροβάκος, Τεφροστηθοσύλβια, Marmora's Warbler, (Sylvia sarda)
Είναι παρόμοιος σε μέγεθος, σχήμα και συμπεριφορά με τον Προβηγκοτσιροβάκο, διαφέρει μόνο στο κάτω φτέρωμα που είναι γκρίζο και στην έλλειψη λευκών.
Εμφάνιση: Μοιάζει πολύ με τον Προβηγκοτσιροβάκο στη σιλουέτα (πολύ μακριά ουρά), αλλά είναι σχεδόν εξολοκλήρου γκρίζος. Δεν έχει τα λευκά στίγματα στον λαιμό που έχει ο Προβηγκοτσιροβάκος.
Μάτι: Έχει έντονο κόκκινο δακτύλιο και πορτοκαλί-κόκκινη ίριδα.
Εξάπλωση: Ενδημικό της δυτικής Μεσογείου (Σαρδηνία, Κορσική, Βαλεαρίδες).

◾Ατλαντοτσιροβάκος, Tristram's Warbler (Sylvia deserticola)
Το χρώμα του φτερώματος είναι παρόμοιο με του Ισπανοτσιροβάκου (Sylvia conspicillata).
Εμφάνιση: Θυμίζει τον Ισπανοτσιροβάκο αλλά με πιο σκούρα καφέ φτερά και έντονο λευκό οφθαλμικό δακτύλιο. Το στήθος του έχει μια ζεστή πορτοκαλί-ροζ απόχρωση.
Βιότοπος: Ζει κυρίως στη Βόρεια Αφρική (Όρη Άτλας), σε θαμνώνες σε μεγάλα υψόμετρα.

◾Μεροικοβάτης Menetries's Warbler (Sylvia mystacea)
Eίναι ένα μικρό πουλί που ζεί στη νοτιοανατολική Τουρκία και τον ανατολικό Καύκασο και ανήκει στο γένος Σύλβια.
Εμφάνιση: Μοιάζει με τον Μαυροτσιροβάκο, αλλά το αρσενικό έχει μια χαρακτηριστική ροζ-κόκκινη απόχρωση στο στήθος και ένα λευκό "μουστάκι" που διαχωρίζει το μαύρο κεφάλι από το σώμα.
Ονομασία: Το όνομα δόθηκε προς τιμήν του Γάλλου ζωολόγου Édouard Ménétries.
Εξάπλωση: Νοτιοανατολική Τουρκία, Καύκασος και Ιράν.

◾Ερημοτσιροβάκος, Ερημοβάτης, Asian Desert Warbler (Sylvia nana)
Αναπαράγεται στα δυτικά της Βόρειας Αφρικής και στις στέπες βόρεια της Κασπίας Θάλασσας. Προτιμά αμμώδης ή πετρώδης ημι-έρημες, άγονες στέπες.
Εμφάνιση: Πολύ μικρόσωμος, με χρώμα άμμου (ωχρό-μπεζ) που του προσφέρει τέλειο καμουφλάζ. Τα μάτια του είναι κίτρινα και ξεχωρίζουν στο ανοιχτόχρωμο πρόσωπο.
Βιότοπος: Άγονες στέπες και ημι-έρημοι με χαμηλή βλάστηση.

◾Ορφική Συλβία, Eastern Orphean Warbler (Sylvia crassirostris)
Συναντάται σε ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου από τον Απρίλιο μέχρι τον Αύγουστο, με εξαίρεση την Αίγυπτο, τη Λιβύη και την Τυνησία.
Εμφάνιση: Από τους μεγαλύτερους τσιροβάκους. Έχει κατάμαυρο κεφάλι (μέχρι κάτω από το μάτι) που έρχεται σε έντονη αντίθεση με το κατάλευκο μάτι του (λευκή ίριδα).
Κελάηδημα: Το τραγούδι της είναι δυνατό, καθαρό και μελωδικό, θυμίζοντας κάπως το αηδόνι ή την τσίχλα.
Εξάπλωση: Αναπαράγεται σε όλη τη Μεσόγειο (και στην Ελλάδα) σε ανοιχτά δάση με βελανιδιές ή ελιές..